Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 2(42)/2013
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 2(42)/2013
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Międzynarodowe Seminarium Treningowe Centrów Dokumentacji Europejskiej, 3-5 grudnia 2013, Bruksela

W roku 2013 sieć Centrów Dokumentacji Europejskiej obchodzi swoje pięćdziesięciolecie, a wydarzenie to stało się okazją do spotkania się przedstawicieli Centrów z całej Europy. Seminarium treningowe odbyło się w Brukseli w dniach 3-5 grudnia, uczestniczyło w nim 117 osób, w tym 4 osoby reprezentujące Centra znajdujące się na terenie Polski: Olga Gierulska z CDE w Olsztynie, Julia Rusinowicz z CDE w Warszawie (MSZ), Wiktor T. Poźniak z CDE w Warszawie (Biblioteka Kolegium Europejskiego w Natolinie) oraz Anna Tokarczyk z CDE w Krakowie.

Pierwszy dzień został przeznaczony na zwiedzanie miasta oraz wizytę w Parlamentarium - interaktywnym centrum Parlamentu Europejskiego dla zwiedzających. Celem ekspozycji Parlamentarium jest przybliżenie roli Parlamentu w procesie decyzyjnym UE a także zaprezentowanie działalności tej instytucji oraz osób zaangażowanych w jej prace. Hasła z podręcznika integracji europejskiej, takie jak „wielojęzyczność” czy „demokratyczne podejmowanie decyzji”, nabierają nowego znaczenia po obejrzeniu filmu prezentowanego na panoramicznym ekranie kinowym, który pozwala, między innymi, znaleźć się w środku obrad Parlamentu. Warto wspomnieć, że zwiedzanie Parlamentarium oraz korzystanie z przewodnika multimedialnego jest bezpłatne dla wszystkich odwiedzających – zarówno grup jak i osób prywatnych.

W Parlamentarium można podziwiać też pokojową nagrodę Nobla przyznaną Unii Europejskiej „za ponad sześćdziesięcioletni wkład w rozwój pokoju i pojednania, demokracji i praw człowieka w Europie”. W gablocie wystawione zostały złoty medal i dyplom honorowy przyznane z tej okazji.

Więcej informacji na temat ekspozycji można znaleźć na stronie http://www.europarl.europa.eu/visiting/pl/visits/parlamentarium.html.

Pierwszy dzień seminarium zakończył się obiadem i spotkaniem towarzyskim pracowników Centrów Dokumentacji Europejskiej. Dyskutowano głównie na temat przyszłości sieci CDE, zmian jakie narzuca nam postęp technologiczny oraz ciągle ewoluujące potrzeby użytkowników, używania mediów społecznościowych w pracy Centrów oraz sposobów katalogowania i udostępniania zbiorów elektronicznych.

Drugi dzień rozpoczął się wykładem Els Breedstraet z Urzędu Publikacji Unii Europejskiej na temat dostępu do źródeł prawa europejskiego poprzez portal EUR-Lex http://eur-lex.europa.eu/pl/index.htm. W trakcie prezentacji przedstawiono sposób elektronicznego uwiarygodniania plików pdf Dziennika Urzędowego, którego wersja elektroniczna jest od dnia 1 lipca 2013 r. autentyczna i tym samym wywołuje skutki prawne. Celem sprawdzenia podpisu elektronicznego i autentyczności Dziennika Urzędowego należy skorzystać z aplikacji CheckLex. Przypomniano, że wersja papierowa Dziennika Urzędowego ma moc prawną w przypadku dzienników opublikowanych do 1 lipca 2013 r.

Przedstawiono również przykładowe kwerendy użytkowników CDE z zakresu prawa, co jest o tyle istotne, że część Centrów jest zlokalizowana właśnie przy uniwersyteckich katedrach prawa, oraz pokazano sposób przeszukiwania portalu EUR-Lex w celu znalezienia odpowiedzi na te kwerendy i dostarczenia odszukanych informacji użytkownikom. Zaprezentowano N-Lex http://eur-lex.europa.eu/n-lex/index_pl.htm – portal oferujący dostęp do aktów prawnych krajów członkowskich UE. Dokumenty, do których dostęp umożliwia N-Lex, są prezentowane w językach narodowych co może utrudniać pracę użytkownikom, w przyszłości przewiduje się implementację przystosowanych do tego typu tekstów tłumaczeń maszynowych, które pozwolą na większe wykorzystanie zgromadzonych zasobów informacyjnych. Poruszono również kwestię sposobu cytowania źródeł prawa i zarządzania takimi przypisami bibliograficznymi. W chwili obecnej EUR-Lex nie dostarcza danych na temat cytowania prezentowanych źródeł, ale być może w przyszłości portal zostanie wyposażony w podobną funkcjonalność skoro Centra zgłosiły taką propozycję.

Kolejny wykład poprowadzony przez Marinę Tataram dotyczył uprzywilejowanego dostępu Centrów do źródeł umieszczonych na stronie EU Bookshop http://bookshop.europa.eu/pl/home/ , gdzie Urząd Publikacji Unii Europejskiej zamieszcza wszystkie wydawane przez siebie publikacje, również te, które nie mają swojej wersji papierowej i są dostępne jedynie w wersji elektronicznej. Strona EU Bookshop zawiera także dokumenty wydawane przez inne instytucje UE i obecnie jej archiwa sięgają 1952 roku, co przekłada się na 98 255 tytułów publikacji w 50 językach - łącznie 196 960 plików pdf. Większość materiałów wydawanych przez Urząd Publikacji jest dostępna dla Centrów w wersji elektronicznej. Wersje papierowe są publikowane w znikomej liczbie egzemplarzy i wyłącznie w celach archiwizacyjnych, natomiast oferowana jest możliwość druku na życzenie (print on demand) jeśli osoba lub instytucja zainteresowana zamówieniem papierowej wersji publikacji pokryje koszt druku i transportu (łącznie około 5-20 Euro). Wyjątkiem są materiały promocyjne, takie jak mapy, ulotki, pocztówki czy wydawnictwa popularyzujące różne obszary działalności UE, które są rozsyłane do Centrów w wersji papierowej. Można też je zamawiać używając aplikacji bulk orders, co pozwala na jednorazowe otrzymanie większej liczby kopii danego wydawnictwa.

Podczas kolejnego wystąpienia Norbert Hohn zaprezentował Portal Otwartych Danych Unii Europejskiej (Open Data Portal). Portal ma stanowić uniwersalny punkt dostępu do danych publikowanych przez instytucje i inne organy Unii Europejskiej, między innymi: Eurostat, Europejską Agencję Środowiska, Wspólne Centrum Badawcze czy Urząd Publikacji Unii Europejskiej. Docelowo portal ma zbierać i umożliwiać dostęp do wszystkich informacji i danych dostarczanych przez sektor publiczny. Zainteresowanych takim dostępem zapraszamy na stronę http://open-data.europa.eu/pl/data.

Kolejna prezentacja dotyczyła CORDIS - Wspólnotowego Serwisu Informacyjnego Badań i Rozwoju. Karl Ferrand przedstawił pokrótce dostęp do najważniejszych materiałów zawartych w serwisie, a następnie opisał zakładkę projekty i wyniki, gdzie prezentowane są informacje ogólne i osiągnięcia poszczególnych projektów badawczych. Dane o projektach w bazie CORDIS obejmują 7PR, 6PR, 5PR, oraz wcześniejsze programy, od 1990 r. Obecnie publikowane będą ogłoszenia o konkursach programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji na lata 2014-2020 - Horyzont 2020. Zaprezentowano również portal OpenAIRE http://www.openaire.eu/pl , którego zawartość opiera się na sieci otwartych repozytoriów. Docelowo w OpenAIRE znajdzie się większość wyników badań prowadzonych w ramach siódmego programu ramowego.

Henric Anselm w swoim wystąpieniu przedstawił dostęp do statystyk europejskich poprzez portal EUROSTAT. Eurostat zajmuje się koordynacją europejskiego systemu statystycznego (ESS) w celu dostarczania porównywalnych danych statystycznych na poziomie UE. 70% użytkowników portalu oraz wydawnictw papierowych publikowanych przez Eurostat, stanowi społeczność akademicka i przedstawiciele biznesu. Portal ma ponad 3 miliony odwiedzin miesięcznie i jest jedną z 5 najczęściej odwiedzanych stron internetowych instytucji europejskich. Poza prezentacją dostępu do danych zbieranych i agregowanych przez Eurostat, z komputerów stacjonarnych i laptopów, pokazano również aplikację mobilną i sposób prezentacji danych na urządzeniach takich jak komórki i tablety. Zaprezentowano również dostęp do danych Eurostatu bezpośrednio przez stronę wyszukiwarki Google http://www.google.pl/publicdata/directory oraz wykorzystanie formatu Wikipedii do stworzenia strony Statistics Explained, przewodnika do statystyk europejskich http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Main_Page/pl.

Przedostatnią prezentacją drugiego dnia seminarium było wystąpienie Iana Thomsona, które stanowiło podsumowanie jego doświadczeń nabytych w trakcie długoletniej pracy dla sieci CDE. Temat wypowiedzi brzmiał: „50 lat Centrów Dokumentacji Europejskiej” , rozpoczęły ją wspomnienia związane z początkami pracy centrów, kiedy najważniejszymi umiejętnościami było zarządzanie nietypową przecież kolekcją dokumentów oraz rozwój sieci, zarówno na poziomie narodowym jak i międzynarodowym. Umożliwiło to obecnie dostęp do informacji europejskiej na dowolny temat i w dowolnym języku. Teraz wyzwaniem staje się prezentacja zbiorów i zasobów informacyjnych Centrów szerszym kręgom użytkowników oraz adaptacja do ewolucji lub - jak wolą niektórzy - rewolucji technologicznej. Hasłami przewodnimi działalności Centrów staje się „dostęp zamiast posiadania” (access rather than ownership) oraz „wpływanie na przekaz informacji” (creating impact of information). Zadaniami, które stoją przed siecią CDE jest podniesienie rangi Centrów pośród innych sieci i organizacji zajmujących się informacją europejską, współpraca sieciowa i tworzenie połączeń informacyjnych, które umożliwią płynny i efektywny przepływ informacji oraz organizacja wydarzeń i działań promocyjnych mających przybliżyć CDE potencjalnym użytkownikom.

Ostatnia prezentacja dnia rozpoczęła się od krótkiego filmu zatytułowanego Social Media 2013 http://vimeo.com/53034454. Był to interesujący wstęp do wystąpienia Thory Gylfadottir na temat mediów społecznościowych w pracy biblioteki i Centrum Dokumentacji Europejskiej. Thora pokazała stronę facebookową swojej biblioteki oraz prowadzone w jej ramach grupy robocze, np. dotyczące tworzenia przypisów bibliograficznych do prac zaliczeniowych, magisterskich i doktoranckich. Jak zobaczyliśmy, studenci poza skargami na temat czasu, który zajęło im stworzenie przypisu do jakiegoś konkretnego źródła (zazwyczaj należącego do dziedziny prawa), aktywnie brali udział w wymianie doświadczeń i informacji na ten temat, tworząc coś co można nazwać własną bazą wiedzy. W tym przypadku źródła takie jak facebook i twitter były używane nie tylko do komunikacji ale informacji o istotnych zdarzeniach z życia biblioteki czy o typie ogłoszeń. Treści publikowane poprzez te serwisy były czasami błahe lub śmieszne. Zamieszczono je w celu przyciągnięcia nowych użytkowników, którzy jeśli raz „polubią” lub „będą śledzić” instytucję taką jak biblioteka, zobaczą też w końcu treści o większym znaczeniu informacyjnym i akademickim lub wezmą udział w projekcie takim jak np. grupa robocza dotycząca przypisów. Radą jaką przekazała Thora było aby tworzyć bazy potencjalnych postów oraz nie ograniczać się w działaniach z powodu rangi instytucji, którą reprezentujemy, jeśli tylko nie narusza to polityki medialnej uniwersytetu lub instytucji goszczącej CDE.

Informacje jakie można zamieszczać na facebooku poza listą nowości książkowych czy informacją o godzinach otwarcia CDE:

  • „Dziś jest europejski dzień...sąsiada/języków/bez samochodu”,
  • o najnowszych wydarzeniach europejskich – „Czy wiesz, że istnieje język Irlandzki? Czy wiesz, że jest on oficjalnym językiem Unii Europejskiej?”,
  • o wydarzeniach z życia uczelni/miasta,
  • informacje obrazkowe dotyczące wszystkich dziedzin życia.

Ważne jest również dodawanie nowych informacji w godzinach, kiedy mogą one zostać przeczytane i nie „spadną na dół strony’, co ograniczy ich widoczność. Według Thory są to godziny 10:00-13:00.

Dyskusja jaka wywiązała się po tym wystąpieniu dotyczyła nie tylko sposobów prezentacji treści w mediach społecznościowych, pytano również czy umieszczanie treści niezwiązanych z pracą Centrów, w celu przyciągnięcia potencjalnych użytkowników informacji europejskiej, i promowanie się za wszelką cenę nie jest zbyt dużym odstępstwem od misji CDE. Są to przecież instytucje statutowo zajmujące się głównie gromadzeniem, przechowywaniem i udostępnianiem dokumentów europejskich.

Kolejny dzień seminarium rozpoczął się prezentacją dotyczącą Katalogu Bibliotek Komisji Europejskiej – ECLAS http://ec.europa.eu/eclas/F. ECLAS zawiera opisy bibliograficzne urzędowych publikacji UE oraz umożliwia dostęp do wersji elektronicznych tych publikacji. W pracy Centrów jest to jedno z najbardziej wszechstronnych źródeł informacji.

Kolejne wystąpienia dotyczyły współpracy British Library z Urzędem Publikacji Unii Europejskiej w kwestii wykorzystania metadanych. Pod koniec kwietnia tego roku metadane zbiorów Urzędu Publikacji Unii Europejskiej czyli de facto publikacji, które można znaleźć na portalu EU Bookshop, trafiły do głównego katalogu British Library http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=1&dstmp=1386578137198&vid=BLVU1&fromLogin=true. W zbiorze metadanych znajdowały się 52 074 opisy bibliograficzne dokumentów dostępnych za darmo i bez logowania na stronie EU Bookshop. Po sukcesie integracji pierwszego zestawu danych z opisami zbiorów biblioteki, kolejne importy nowości odbywają się już co miesiąc. Przesyłka metadanych oraz ich wykorzystanie jest całkowicie bezpłatne, a ponieważ chodzi o informację w formie opisu dóbr intelektualnych (które chroni prawo autorskie) do transferu i przechowywania takich informacji nie są potrzebne żadne umowy międzynarodowe, nie dochodzi bowiem do naruszenia praw własności intelektualnych czy majątkowych. W przypadku, kiedy czytelnik British Library chce skorzystać z pozycji odnalezionej w katalogu British Library, a dostępnej jedynie na portalu EU Bookshop, jest on odsyłany na stronę Urzędu Publikacji Unii Europejskiej i z tej strony, z serwerów tej instytucji, pobiera potrzebny mu plik.

W ten sposób udostępnione zostają publikacje o czasami dużej wartości naukowej, które jednak nie istnieją w formie papierowej, co powoduje iż informacja o nich jest często praktycznie niewidoczna. British Library kierowała się zasadą „odsyłać zamiast gromadzić” (connect rather than collect). Od kwietnia tego roku statystyki wykorzystania tego typu źródeł w British Library kształtują się na poziomie około 100 odesłań/pobrań w ciągu miesiąca.

Następnie przedstawiciel Urzędu Publikacji Unii Europejskiej przedstawił korzyści jakie jego instytucja odniosła z całego przedsięwzięcia. Są to przede wszystkim:

  • zwiększenie widoczności i możliwości dotarcia do publikacji Urzędu,
  • promocja wykorzystania metadanych,
  • fakt, iż informacja dotyczy wszystkich źródeł (papierowych i elektronicznych),
  • możliwość wprowadzenia tzw. głębokiego linkowania i numerów DOI do swoich opisów, aby zasoby nie stały się nagle nieosiągalne z powodu zmian na serwerze lub portalu,
  • zwiększenie widoczności EuroVoca, wielojęzycznego tezaurusa Unii Europejskiej, który używany jest do tworzenia słów kluczowych do publikacji na portalu EU Bookshop,
  • osiągnięcie wyższej pozycji publikacji Urzędu w wyszukiwarkach (więcej źródeł odsyła do jednego dokumentu).

Mimo wyżej wymienionych zalet są jednak jeszcze wady, lub raczej obszary, nad którymi trzeba popracować. Należą do nich:

  • brak rekordów zasobu – poszczególne numery wydawnictw ciągłych i seryjnych opisywane są jak wydawnictwa zwarte,
  • istnieje możliwość wybrania tylko jednego języka opisu metadanych.

Urząd Publikacji Unii Europejskiej zaoferował transfer metadanych w formacie MARC21 (z potencjalnym uwzględnieniem innych formatów opisu bibliograficznego w przyszłości) dla wszystkich Centrów, których katalogi i bazy danych obsługują ten format. Obecnie prowadzone są rozmowy z przedstawicielami Ebsco i Proquest w celu implementacji metadanych do baz tych firm.

Po przerwie zabrał głos Helmut Masson, który opowiedział o źródłach informacyjnych w Bibliotece Parlamentu Europejskiego http://www.europarl.europa.eu/aboutparliament/pl/000f81b2e3/Biblioteka.html. Zgromadzone tam zbiory obejmują około 70 000 książek drukowanych i elektronicznych, 1100 tytułów czasopism, 70 baz danych. Zazwyczaj materiały te służą głównie parlamentarzystom w ich pracy, ale niektóre z nich są dostępne dla szerszej publiczności. Przykładem takich materiałów są „briefings” czyli „streszczenia” różnorodnych zagadnień nad którymi pracuje lub będzie pracował parlament. Takie streszczenia są zamawiane przez kluby parlamentarne lub poszczególnych ich członków, aby przybliżyć sobie lub podsumować daną tematykę. Następnie są one umieszczane w internecie http://www.europarl.europa.eu/RegistreWeb/search/typedoc.htm?code_type_docu=BBRI&language=PL . Są to bardzo interesujące źródła informacji, niestety nie są one tłumaczone na język polski. Jeśli ktoś chciałby zapoznać się z dokumentami związanymi z działalnością Parlamentu Europejskiego oraz innymi materiałami informacyjnymi w języku polskim, są one dostępne na stronie http://www.europarl.europa.eu/RegistreWeb/search/typedoc.htm?language=PL.

Dodatkowo Helmut Masson zachęcił do śledzenia bloga Biblioteki Parlamentu Europejskiego http://libraryeuroparl.wordpress.com/.

Ostatni wykład dotyczył źródeł informacyjnych Rady Unii Europejskiej.

Na stronie internetowej Rady można znaleźć zakładkę Dokumenty http://www.consilium.europa.eu/documents?lang=pl gdzie, zgodnie z zasadą przejrzystości, zostały umieszczone dokumenty sporządzone przez Radę Unii Europejskiej. Publiczny Rejestr Dokumentów działa od 1 stycznia 1999 r., a jeśli ktoś chciałby zapoznać się z publikacjami lub materiałami wcześniejszymi lub takimi, których z jakiegoś powodu nie można odnaleźć, na stronie internetowej można złożyć wniosek o dostęp. Jako źródło informacyjne zarekomendowano również Think Tank Review (TTR) http://councillibrary.wordpress.com/think-tank-review/ , publikację seryjną przygotowywaną przez Bibliotekę Centralną Sekretariatu Generalnego Rady, która zawiera abstrakty i linki do pełnych tekstów sprawozdań i opracowań sporządzanych przez grupy ekspertów (think tanks) działające w ramach instytucji europejskich.

Podsumowując – spotkanie przedstawicieli Centrów z różnych stron Europy było bardzo owocne, zarówno pod względem zdobycia nowych informacji na temat źródeł, które można wykorzystać w codziennej pracy Centrum i Biblioteki jak i nawiązania nowych kontaktów międzynarodowych, koniecznych w pracy Centrum Dokumentacji Europejskiej.

Anna Tokarczyk

© 2009 Biblioteka Główna UEK