Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(37)/2011
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(37)/2011
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010)

Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010)

Niezwykła publikacja, wydana w nakładzie 1000 egzemplarzy, imponująca pod każdym względem. Jej okładkę zdobi fotografia złoto-srebrnego prezydenckiego łańcucha noszonego współcześnie na uroczystych spotkaniach. Wydanie tej publikacji. było efektem inicjatywy obecnego prezydenta miasta, Jacka Majchrowskiego, prace nad realizacją projektu rozpoczęto w 2007. Na ponad 800 stronach zebrano bezcenne informacje, wydobyte z archiwów państwowych, kościelnych i bibliotek. Archiwalia te posłużyły do stworzenia pierwszego, uporządkowanego spisu wszystkich włodarzy Krakowa. Wszystkich, których zadaniem było dbanie o miasto i jego mieszkańców, czyli sołtysów, wójtów, burmistrzów, rajców i prezydentów.
Pierwszym był sołtys Piotr, wybrany w 1228 roku, notatka o nim dumnie rozpoczyna tą piękną pracę.
Wcześniej historycy próbowali sporządzać takie spisy. „Herby rycerstwa polskiego” Bartosza Paprockiego wydane w Krakowie w 1584 roku, okazały się ważnym fundamentem, ponieważ Paprocki zachował spis rajców krakowskich za lata 1363-1574. Na tym zestawieniu oparto oficjalny spis rajców miejskich, który w miarę uzupełniono do 1881 roku. Dopiero później, w drugiej poł. XIX wieku, zaczęto systematycznie gromadzić materiały źródłowe i porządkować braki. Powstały kolejne wykazy sporządzane przez tak znakomitych historyków – krakowianistów jak Franciszka Piekosińskiego, Zdzisława Nogę, Janinę Bieniarzównę, Jana Małeckiego, Jerzego Wyrozumskiego. Podstawę źródłową stworzyły akta miejskie Krakowa przechowywane w Archiwum Państwowym w Krakowie, Archiwum Bazyliki Mariackiej, Archiwum Opactwa Cystersów w Mogile, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Biblioteki Jagiellońskiej, Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu i wielu, wielu innych. Zestawienie placówek, z których zbiorów korzystano jest długie i znamienite dla każdego zainteresowanego historią Polski. Konsultacją naukową służyli a także merytoryczną opieką publikację objęli krakowscy historycy : profesorowie Jerzy Malec i Zdzisław Noga oraz dr Kamila Follprecht.

Całość pracy podzielona została na 3 części. Pierwsza : sołtysi i wójtowie, rządczy najdawniejsi rządzący gminą lokowaną na prawie magdeburskim do 1312 roku, do buntu wójta Alberta. Druga : burmistrzowie – obejmuje rajców miejskich od 1312 roku, przez kolejne 480 lat, do 1791 roku. Część trzecia : prezydenci - odnosi się do lat po 1791 roku, kiedy Konstytucja 3 maja otworzyła proces rozdziału władzy ustawodawczej od wykonawczej i wprowadziła odrębność urzędu prezydenckiego. Doprowadza nas do ostatnich lat i do obecnego prezydenta miasta, wybranego w wyborach bezpośrednich - Jacka Majchrowskiego.

Biogramy zostały uporządkowane w spisie alfabetycznym, z podziałem na sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów, w sumie jest to 708 nazwisk. Sporządzono też spis chronologiczny wszystkich imion i nazwisk, wraz z datą pierwszego wzmiankowania o objętym urzędzie lub o nominacji.
Biogramy zawierają imię i nazwisko bądź przydomek, nazwę pełnionego urzędu i funkcji, lata zasiadania w radzie miejskiej, lata potwierdzonego sprawowania funkcji burmistrza, najistotniejsze informacje o danej osobie, ikonografię bezpośrednio związaną z osobą, wybór publikacji źródłowych i literatury poszerzającej. Jeżeli imię odnaleziono w dokumentach, to pod biogramem przedstawiono w powiększeniu fragment dokumentu, w jakim ten zapis odnaleziono. Na podstawie zapisów archiwalnych ustalono też daty życia i śmierci, imiona małżonek, dzieci, rodzeństwa i wnuków.

Obojętne, w którym miejscu otwiera się tę księgę i zaczyna czytać. Ciężko oderwać oczy od tekstu, wyobrażamy sobie, w której obecnie kamienicy w Rynku mieszkał dawny rajca, co znajduje się teraz na miejscu jego dawnego ogrodu czy kramu. Krótkie biogramy uruchamiają naszą wyobraźnię w niesamowity sposób i przenosimy się przy każdym z nich w najpiękniejsze karty historii Polski. Wszyscy rajcowie i burmistrzowie byli niezwykle zaradni, majętni, swoje pieniądze lokowali nie tylko w domy i miejskie kramy ale tworzyli grono hojnych donatorów, którzy finansowali przez całe lata budowę kościołów krakowskich, ozdabiali kaplice, fundowali organy, utrzymywali szpitale, uniwersytet, zakony i przytułki. Kolekcjonowali obrazy, książki a potem w zapisach testamentowych przekazywali je do cechów i Akademii Krakowskiej.

Byli przeważnie wykształceni, znali prawo, języki obce, tworzyli codzienne życie naszego miasta. Witali królów wracających z wojennych wypraw, żegnali ich po śmierci, bronili miasta przed kolejnymi najeźdźcami, chronili ludzi w czasie zarazy, posłowali na Sejmach, uczestniczyli w budowie wszystkich najpiękniejszych i najstarszych zabytków w mieście, Akademii Krakowskiej, kopca Tadeusza Kościuszki a także w wyznaczaniu ulic. Prowadzili ze sobą wieloletnie spory, opuszczali gwałtownie miasto a czasem nawet kończyli żywot w więzieniu. Prowadzi nas 708 różnych życiorysów, indywidualnych, krótkich, jednoosobowych historii miasta. Teraz już o nich nie pamiętamy, to tyle wieków naszych dziejów, ale wręcz plotkarsko to brzmi że : Łukasz Noskowski, nadworny lekarz Zygmunta Starego, później rektor Uniwersytetu, pochowany w kościele Mariackim, w swoim domu przy ulicy Wiślnej gościł samego Albrechta Hohenzollerna, przed złożeniem hołdu Zygmuntowi Staremu w 1525 roku, że Jerzy Schwarcz miał syna Jana, który był proboszczem kościoła Mariackiego w roku 1489, kiedy zakończono budowę ołtarza Wita Stwosza, bogaty rajca Mikołaj Kreidler znał Jana Długosza i pożyczał pieniądze samemu królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi na żołd dla wojsk zaciężnych, po wojnie trzynastoletniej, a grzywnę za Wierzynka zapłacił Władysław Jagiełło, gdyż nie chciał sporów w mieście i awantur wśród rajców. Dopiero w drugiej połowie XVII wieku, Walenty Smidt zakazał hodowli bydła i trzody chlewnej w mieście, nakazał również brukowanie ulic. Nie pamiętamy też, że pierwszym prezydentem w powojennym Krakowie był ekonomista urodzony w Warszawie – Aleksander Żaruk- Michalski.

Jak napisał w posłowiu Bogdan Kasprzyk, redaktor tomu, praca ma charakter popularyzatorski. Jednak trudno oprzeć się wrażeniu, jakie stwarzają cytowane z różnych źródeł detale, ciekawostki, nagrobne inskrypcje czy epitafia i nie docenić wybitnie naukowego materiału wykorzystanego do napisania tej unikalnej publikacji. Słowa pochwały należą się krakowskiej Drukarni Skleniarz, której właściciel Włodzimierz Skleniarz podkreślił tym wydaniem, że jego dewizą jest wysoki poziom druku. Druk i oprawa rzeczywiście „art. of printing”.

Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa 1228-2010. Kraków : Urząd Miasta Krakowa, 2010. – 840 s. ISBN 978-83-925336-9-6


Elżbieta Kochan

© 2009 Biblioteka Główna UEK