1(30)/2007

Spis treści:


Wstęp

Nobel 2007 w dziedzinie ekonomii za zbudowanie podstaw teorii projektowania mechanizmów

Polska członkiem strefy Schengen

Indeksowanie sposobem na skuteczne zarządzanie informacją

360 Search - Centralna Wyszukiwarka

Sto lat temu...


Konferencje:

Książka i jej czytelnik - dokąd zmierzamy

Partnerzy Bibliotek

Uwagi na marginesie IX Krajowego Forum Informacji Naukowej i Technicznej (Zakopane, 25-28 września 2007 r.)

Stan i perspektywy stosunków polsko-niemieckich - 2007

Europa bez granic - szkolenie dla pracowników bibliotek województwa małopolskiego


Staże zawodowe:

W Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego

W Bibliotece Jagiellońskiej


Nowości:

Nowe czasopisma w zbiorach Biblioteki

Najnowsze publikacje w zbiorach Centrum Dokumentacji Europejskiej

Nowości Biblioteki Depozytowej Banku Światowego

Nowości Biblioteki Depozytowej EBOR

Nowości Biblioteki Depozytowej IMF


Z prac Rady Wykonawczej Konferencji Dyrektorów Bibliotek Szkół Wyższych (KDBSW)

Czy wiesz, że...

Wyciągnięte z sieci

Uwagi na marginesie IX Krajowego Forum Informacji Naukowej i Technicznej (Zakopane, 25-28 września 2007 r.)

Program przewidujący 55 różnych tematycznie wystąpień wprowadził uczestników w istny maraton posiedzeń przez trzy kolejne dni przed- i po południu. Jeśli dodać do tego wspólnie spędzone dwa biesiadne wieczory, spotkania w mniejszych gronach przy przerwach na kawę i posiłkach oraz indywidualne rozmowy prowadzone w pokojach hotelowych i na ulicach Zakopanego, otrzymamy wyobrażenie o potężnej porcji wrażeń, jakie przyniosła konferencja. Spośród prelekcji ograniczonych do 20-minutowych prezentacji lub odczytów chciałabym przywołać te, które szczególnie utkwiły mi w pamięci.

W ubiegłym roku Polska przystąpiła do ISKO (International Society for Knowledge Organization), Międzynarodowego Towarzystwa Organizacji Wiedzy. Towarzystwo to jest stosunkowo młode (istnieje od r. 1989), nasz udział w nim daje szansę na włączenie się w światowy obieg informacji związanych z szeroko pojętą terminologią naukową, klasyfikacją i organizacją nauki. Jest też platformą dla wymiany doświadczeń pomiędzy naukowcami i instytucjami różnych krajów w zakresie takich specjalności, które przyczyniają się do tworzenia i przekazywania wiedzy (jak np. filozofia, lingwistyka, informatyka). Strukturę organizacyjną oraz cele organizacji przedstawiał szef polskiej sekcji, prof. Wiesław Babik (Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ). Odniosłam wrażenie, że miejsce w niej mogą znaleźć także całkiem młodzi naukowcy, czy pracownicy bibliotek, a szansą jest m. in. możliwość publikowania w czasopiśmie towarzystwa „Knowledge Organization”, któremu przyznano 15 punktów na liście filadelfijskiej.

Specjalna sesja IX Forum poświęcona była organizatorowi tj. Polskiemu Towarzystwu Informacji Naukowej i Technicznej oraz innym organizacjom i stowarzyszeniom zwianym z informacją naukową i bibliotekarstwem.

Zawsze cieszą mnie pomyślnie wdrożone inicjatywy współpracy pomiędzy różnymi instytucjami. Wystąpienie dr Anny Laszuk (Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych) pokazało, że polskie archiwa dążą do standaryzacji w zakresie swej pracy wewnętrznej i świadczonych usług. Działania w 80 polskich placówkach archiwalnych organizuje się zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Rady Archiwów, zawartymi w przepisach normujących opisy archiwalne - ISAD (G) oraz dokumentem wprowadzającym archiwalne hasła wzorcowe stosowane do archiwów ciał zbiorowych, osób i rodzin - ISAAR (CPF). Zapewnia to dbałość o jakość informacji o polskich państwowych zbiorach archiwalnych w perspektywie wieloletniej. Jest to ważne m.in. choćby dla tych wszystkich, którzy obecnie i w przyszłości będą chcieli szybko dotrzeć np. do informacji o nie istniejącym już przedsiębiorstwie lub o żyjących dawniej członkach własnej rodziny.

Inny rodzaj współpracy podejmuje się w Bibliotece Uniwersyteckiej w Białymstoku w ramach Podlaskiej Biblioteki Cyfrowej (prezentacja mgr Haliny Brzezińskiej-Stec). Wartościowe jest tu nie tylko to, że udaje się kooperacja w zakresie digitalizowania zbiorów pomiędzy polskimi bibliotekami własnego regionu, lecz także planowane jest powiększanie kolekcji cyfrowej o polonica znajdujące się w książnicach Wilna.

Budująca rzetelnością i nowymi inicjatywami współpraca rozwijana jest od 1997 r. pomiędzy 22 polskimi bibliotekami uczelni o profilu technicznym oraz branżowymi ośrodkami informacji naukowo-technicznej. Owocem tego jest dziś możliwość dostępu online do ponad 112.000 rekordów wprowadzonych do bazy przez 70 osób, których praca była koordynowana do r. 2006 przez Bibliotekę Główną Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy, a od niedawna przez Bibliotekę Główną Politechniki Krakowskiej. W tej chwili baza prezentuje się w unowocześnionym i usprawnionym interfejsie, oferuje pełne teksty 62 tytułów czasopism spośród 435 uwzględnianych w bazie i wciąż się rozwija, zabiegając o współpracę z redakcjami poszczególnych tytułów. Mgr Lidia Derfert-Wolf (Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy, Bydgoszcz) zapowiedziała też, że twórcy bazy podjęli się nowego projektu, nazwanego BazTOL (od „technika” „online”), który ma być serwisem tematycznym o kontrolowanej jakości uwzględnionej informacji.

Ponad 30.000 rekordów liczy składająca się z trzech części baza AGRO, przy opracowywaniu której współdziała 13 bibliotek z dziedziny rolnictwa. Dbałość o unikatowość i rangę bazy przejawia się m.in. w tym, że wycofano z niej 50 tytułów czasopism poprzez porównanie zawartości z innymi bazami. W zamian za to mgr Zofia Kasprzak (Akademia Rolnicza, Poznań) zapewniała uczestników forum, że AGRO rejestruje piśmiennictwo z wielu polskich czasopism, których nie notują bazy zagraniczne ani inne bazy polskie. Co więcej, z referatu wynikało, że baza tworzona jest bezpłatnie, poza godzinami pracy.

Wystąpienia teoretyczne nie zawsze spełniały moje oczekiwania. Na konferencjach nieraz więcej przedstawia się tego, co i jak należy badać lub prezentuje się tylko badania powiązań pomiędzy tym, co już zbadali inni albo co wynika z przeglądania stron internetowych.

Ciekawe wydało mi się wystąpienie dr. Remigiusza Sapy w metodyczny sposób zwracające uwagę na niejednokrotnie dużą rolę przypadkowości w pozyskiwaniu informacji przez naukowców. Jednak trzeba przypomnieć, że przypadkowość ta nie jest przecież osiągana tylko dzięki informacyjnym systemom dostarczanym przez komputery. Pracownicy naukowi mieli z nią do czynienia zawsze, choćby wtedy gdy np. (jak to czynią i dziś) wchodzili do księgarni lub oglądali zapełnione książkami półki w czytelniach bibliotek albo pozwalali towarzyszyć nagraniom radiowym czy telewizyjnym podczas innych czynności wykonywanych w domu. Na przypadkowości pozyskiwania informacji przez człowieka bazują przecież wszelkie reklamy, zwłaszcza wizualne i dźwiękowe. Jednak możliwość dostępu do najnowszych wyników badań niemal natychmiast po ich opublikowaniu, co jest możliwe dzięki formie elektronicznej, nadaje informacjom przekazywanym przez Internet szczególną wagę. Tę wagę mają zarówno dane poszukiwane przez badacza świadomie, jak i te, które uzyskał „przy okazji” sprawdzania czegoś innego.

Dr Marzena Świgoń (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski) omawiając bariery utrudniające korzystanie z informacji stwierdziła, że spośród grona pracowników naukowo-dydaktycznych doświadcza ich 70% osób. Wymieniła najczęstsze przyczyny ograniczeń w dostępie do wiedzy (m.in. regulaminy w bibliotekach!) i wspomniała, że trudności te narastają m. in. także wtedy, gdy bierzemy pod uwagę coraz wyższy stopień naukowy użytkowników informacji. Wydaje się, że trzeba tutaj także mieć na względzie ten aspekt, że samodzielni pracownicy nauki są po pierwsze bardziej świadomi swoich potrzeb, a więc i bardziej wymagający co do jakości, relewantności i szybkości oczekiwanych rezultatów wyszukiwania. Po drugie wśród nich więcej jest osób, dla których obsługa komputera jest umiejętnością nabytą stosunkowo niedawno i być może nie zawsze są w stanie wykorzystać wszystkie możliwości tkwiące w skomplikowanych systemach elektronicznych lub w ogóle mają obawy co do własnych umiejętności w tym względzie.

Temat mobilności usług informacyjnych poruszony przez dr Katarzynę Majerską (Uniwersytet Warszawski, IINiSB) jest faktyczną przyszłością dla transmisji danych istotnych dla nauki i techniki, stąd może warto rozważać go częściej. Już nie tylko przenośne notebooki, ale i telefony komórkowe, pagery, komunikatory wszelkiej maści stają się niezbędne, gdy chcemy przekazać wiadomość, czy to ważną dla nas samych czy dla kogoś. Jedna z praktyk w tym zakresie wkroczyła już np. do naszej biblioteki, gdzie niektórzy studenci, ku zaskoczeniu bibliotekarzy pracujących w wypożyczalni, zaczęli zgłaszać się po zarezerwowane książki niemal natychmiast po oddaniu ich przez poprzedniego czytelnika. Dzieje się tak dzięki temu, że system katalogowy wysyła informację o oczekiwaniu zarezerwowanej pozycji na adres e-mail następnej osoby w kolejce oczekujących, ta zaś może przekierować maile ze skrzynki pocztowej na swój telefon komórkowy. Dlatego, gdy przypadkowo czytelnik taki przebywa akurat w pomieszczeniach biblioteki lub w pobliżu jej budynku, może natychmiast odebrać książkę bez konieczności pamiętania co zarezerwował, bez dopytywania się o nią u pracowników, czy nawet bez zasiadania do komputera, by odczytać maila o tym, że książka czeka, wysłanego przez system katalogowy.

W opozycji do pewnych działań podejmowanych w bibliotekach i ośrodkach informacji oraz w opozycji do informacji służącej nauce, a dostępnej na papierze, były referaty prof. Bożenny Bojar (Uniwersytet Warszawski, Katedra Hungarystyki) pt. „Czy to już koniec języków informacyjno-wyszukiwawczych?” oraz dr. Marka Nahotko (UJ, IINiB) „Czy nastąpi koniec druku?”. Wypowiedzi te o mało nie przeniosły nas w tyle razy uskuteczniane podczas innych spotkań pesymistyczne rozważania odnośnie przyszłości książek, bibliotek, zawodu bibliotekarza i informacji naukowej jako dyscypliny nauki. W pewnym sensie odniosła się do tego dr Sabina Cisek (Uniwersytet Jagielloński, IINiB), gdy przedstawiła analizę obejmującą zawód inforbrokera w Polsce, podając zarówno dane odnośnie stanu obecnego jak i perspektyw tego zawodu na rodzimym gruncie.

Biblioteki, bibliotekarz, nośniki informacji, nauka o informacji naukowej – wszystko to zmienia się wraz z transformacją otaczającego nas świata. Sztuka w tym, aby za tym nadążyć, wykorzystując doświadczenia tych osób i instytucji, które (choćby z racji przewagi możliwości finansowych) wyprzedzają nas pod względem wprowadzonych technologii, metod edukacji czy biegłości zdobytej w dłuższej praktyce zawodowej. Pomocą w tym mogą być także spotkania konferencyjne. Bliżej zainteresowani wszystkimi referatami mogą zapoznać się z ich abstraktami (a potem także z prezentacjami towarzyszącymi wystąpieniom) pod następującym adresem:
http://www.ptin.org.pl/konferencje/9forum/9forum.html (dostęp: 05.10.2007).

Kraków, 05.10.2007

mgr Ewa Bąkowska
Oddział Informacji Naukowej i Katalogów
Biblioteka Jagiellońska