BIULETYN INFORMACYJNY
BIBLIOTEKI GŁÓWNEJ AE W KRAKOWIE
   
    
    Biuletyn Informacyjny Numer specjalny 2/2007Spis treści


Wielka lokacja


Bolesław Wstydliwy (1226-1279), syn Leszka Białego, wnuk Kazimierza Sprawiedliwego, prawnuk Bolesława Krzywoustego, książę krakowski i sandomierski nadał Krakowowi 5 czerwca 1257 r. prawo magdeburskie, tak zwany akt lokacyjny. Miało to miejsce na wiecu we wsi Kopernia (koło Pińczowa), w obecności matki Bolesława, Grzymisławy, żony - królewny węgierskiej Kingi, oraz wielu dostojników świeckich i duchownych. Akt opieczętował nie tylko książę, ale również: biskup krakowski Prandota, kasztelan krakowski Adam i wojewoda krakowski Mikołaj. Dokument miał charakter prawno-publiczny; ustalał zasady kontraktu księcia z zasadźcami ze Śląska, późniejszymi wójtami, Gedkiem Stilvoytem, Dethmarem Wolkiem i Jakubem.

Po 1257 roku nastąpiły znaczne przeobrażenia organizacyjne wspólnoty mieszkańców Krakowa, mianowicie uformował się samorząd miejski. Na mocy przywileju lokacyjnego, najważniejszą osobą w mieście stawał się wójt, który uzyskał następujące przywileje:

  • dochody z kar sądowych (1/3)


  • czynsze z parcel [sukiennic] (1/6)


  • 600 ha ziemi


  • prawo eksploatowania Wisły na odcinku od granic klasztoru zwierzynieckiego do granic klasztoru mogilskiego


  • prawo zakładania jatek rzeźniczych, piekarni, warsztatów szewskich, rzeźni


  • zwolnienie z ceł na terenie księstwa
Obywatelom Krakowa przyznano prawo do:
  • 6 lat wolnizny od opłat na rzecz księcia


  • 10 lat wolnizny od wszelkich opłat celnych

Na podstawie aktu lokacji wytyczono nowy układ urbanistyczny, który podporządkowany został zasadom geometrycznym. Szachownicowy, zwarty układ przestrzenny odzwierciedlał ideę doskonałej, uporządkowanej kompozycji, spełniającej wymagania gospodarcze, społeczne, strategiczne oraz estetyczne.

Nadanie nowego prawa lokacyjnego stanowiło moment przełomowy dla handlu w mieście, gdyż była to wyśmienita okazja do przyciągnięcia do Krakowa kupców i rzemieślników z całej Europy. Zapewne gdyby nie rozkwit miasta w XIII i XIV wieku, król Kazimierz Wielki nie uzyskałby tak łatwo zgody papieskiej na erygowanie uniwersytetu. Licznych konsekwencji aktu lokacji nie sposób wymienić, dlatego podkreślono te dziedziny funkcjonowania miasta, które miały podstawowe znaczenie dla rozwoju wielkiej potęgi królewskiego grodu, stolicy państwa.

Bolesław Wstydliwy zasłużył się Krakowowi również dzięki doprowadzeniu do kanonizacji św. Stanisława ze Szczepanowa w 1253 r. (patrona Królestwa Polskiego). W 1264 r. pokonał Jaćwingów i ich sprzymierzeńców Rusinów, zabezpieczając tym samym wschodnie granice księstwa. Wspierał zbrojnie swych sprzymierzeńców Węgrów w walce z Czechami na Morawach. Dbał o interesy Kościoła; nadał liczne przywileje ekonomiczne i sądowe. Po śmierci pochowany został w kościele Franciszkanów w Krakowie, gdzie spoczywa również jego siostra bł. Salomea.



Encyklopedia Krakowa (2000). Warszawa, Kraków : PWN, s. 1041.

Rajman, J. (2004). Kraków : zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333. Kraków : Wydaw. Naukowe Akademii Pedagogicznej, 438 s.

    Biuletyn Informacyjny nr Ns2/2007Spis treści
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie | Biblioteka Główna UEK