BIULETYN INFORMACYJNY
BIBLIOTEKI GŁÓWNEJ AE W KRAKOWIE
   
    
    Biuletyn Informacyjny nr 24/2004Spis treści


Pamiątki po Józefie Retingerze zaprezentowane w salach wystawowych Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie w dniu otwarcia Ośrodka Badań Europejskich im. J. H. Retingera - zapis z wystawy

Pozyskane przez Akademię Ekonomiczną zbiory dotyczące jednego z ojców zjednoczonej Europy, krakowianina i Europejczyka wielkiego formatu - Józefa Hieronima Retingera (1888-1960), stanowią ciekawy i na swój sposób unikatowy kompleks dokumentów. Można je podzielić na trzy podstawowe kategorie:

  • pamiątki będące dokumentami osobistymi Retingera (świadectwa szkolne, dokumenty osobiste dotyczące jego działalności i pełnionych funkcji, korespondencja, paszporty i inne dokumenty tożsamości);
  • źródła drukowane autorstwa Józefa Retingera, bądź innych autorów dotyczące jego osoby;
  • materiały fotograficzne.

Poza tym Biblioteka Główna jest w posiadaniu szeregu dokumentów, bądź kopii dokumentów związanych z samym przekazaniem archiwaliów Ruchu Europejskiego.

Spośród najstarszych pamiątek po Józefie Retingerze prezentowanych w gablotach wystawowych BG AE wymienić można liczne świadectwa szkolne (z gimnazjum św. Anny w Krakowie) oraz jedne z najstarszych dokumentów świadczących o pełnionej funkcji w PPS (Polskiej Partii Socjalistycznej), tj. Kartę Uczestnictwa w Kongresie PPS oraz Upoważnienie Komisji Wykonawczej PPS z 1930 roku do reprezentowania tejże partii we Francji i Wielkiej Brytanii. Z pewnością jest to jeden z ciekawszych - bo mało znanych - epizodów z życia Retingera.

Okres meksykański Józefa Retingera to zbiór fotografii i dokumentów, wśród nich paszport meksykański z 1922 r. Tego rodzaju dokumentów jest więcej. Uwagę zwraca bowiem również paszport dyplomatyczny ambasady francuskiej w Londynie (1915) oraz paszport brytyjski (1924).

Godna obejrzenia jest korespondencja z rodziną słynnego pisarza, Józefa Conrada Korzeniowskiego (listy Jessy Conrad Korzeniowskiej do Retingera) oraz tamże list od Kazimierza Przerwy-Tetmajera, prezentowane w gablotach obok dokumentów rodzinnych.

Od roku 1939 Retinger jest doradcą w rządzie gen. Władysława Sikorskiego, po napaści zaś hitlerowskich Niemiec na Związek Sowiecki, bierze aktywny udział w negocjacjach Sikorski-Majski, dzięki którym możliwe było ocalenie tysięcznych rzesz Polaków zesłanych przez Stalina w głąb Rosji po 17 września 1939 r. I tu mamy interesujący dokument, będący świadectwem tamtych czasów. Jest to potwierdzenie odbioru 200 funtów szterlingów przekazanych na potrzeby reaktywowanej ambasady RP w Moskwie.

W ogóle okres wojenny jest ciekawie udokumentowany. Wymienię tylko niektóre z prezentowanych eksponatów. Jest to zaświadczenie Military Operations and Intelligence datowane na 5 czerwca 1940 roku, podpisane przez jednego z dyrektorów wojskowego wywiadu brytyjskiego, co umożliwiło Retingerowi kontynuowanie działalności politycznej w Wielkiej Brytanii. Krótki pobyt w okupowanym kraju dokumentuje kennkarta na nazwisko Józefa Brzozy, wystawiona w styczniu 1943 r., z adnotacją dotyczącą zawodu - "urzędnik" oraz karta pracy.

Okres powojenny Retingera, pozostającego na emigracji, to rzucenie się w wir wydarzeń mających znaczenie dla przyszłego zjednoczenia Europy, pomimo istniejących podziałów na wrogie bloki militarne. Tu mamy interesujący dział "ikonograficzny", a więc fotografie, o czym wspomnę w końcowej części tekstu.

Źródła drukowane reprezentowane są przez liczne wydawnictwa, autorstwa samego Retingera oraz publikacje jemu poświęcone wydane przez innych autorów.

Uwagę zwraca publikacja samego Józefa Retingera, pt. "Polacy w cywilizacjach świata" oraz Jana Pomiana zatytułowana "Józef Retinger. Życie i pamiętniki pioniera Jedności Europejskiej". Tego samego autora jest praca "Józef Retinger. Życie i pamiętniki szarej eminencji" oraz anglojęzyczne wydanie brytyjskie tej pozycji z 1972 r. Z wydawnictw o Retingerze wymienię jeszcze książkę Olgierda Terleckiego pt. "Barwne życie szarej eminencji" oraz Grzegorza Witkowskiego pt. "Józef Retinger-polski inicjator integracji europejskiej". Publikacje te nie należą do wymienionego zbioru archiwalnego i są własnością BGAE. Do tego dochodzą artykuły prasowe i broszury.

Chyba najciekawsza, także z punktu widzenia dzisiejszego odbiorcy, wychowanego w "kulturze obrazkowej", jest kolekcja unikatowych fotografii (tak oryginałów, jak i skanów) ilustrująca kolejne etapy z życia Józefa Retingera. Godny obejrzenia jest zwłaszcza zbiór zdjęć z okresu współpracy z emigracyjnym rządem gen. Sikorskiego. Uważny obserwator, obeznany z literaturą faktu poświęconą temu okresowi, nietrudno zauważy, iż część tych fotografii jest prawie nieznana.

Na zeskanowanych powiększeniach fotografii, umieszczonych na stojących stelarzach uwagę zwraca osoba Retingera z premierem Churchillem na Kongresie Haskim w 1948 r., a także z premierem P. H. Spaakiem (1950) i R. Schumanem (1951).

W roku 1952 z inicjatywy Retingera powstało forum dyskusyjne Europy i USA grupujące najbardziej wpływowe osobistości, nazwane później umownie Grupą Bildenbergu. Te dalekowzroczne dokonania Józefa Retingera w tej dziedzinie ilustruje zdjęcie dużego formatu z odręcznym podpisem, przedstawiające wizytę u naczelnego dowódcy NATO, gen. Gruenthera. Druga interesująca fotografia przedstawia Retingera z księciem Bernardem Belgijskim na Kongresie Ruchu Europejskiego (1959).

Chociaż w gablotach prezentowana jest tylko część zasobów wspomnianego depozytu, warto zatrzymać się na chwilę w salach wystawowych i obejrzeć pamiątki po człowieku, który co prawda dla części rodaków może wydawać się postacią kontrowersyjną, to jednak jego zasługi w dziele jednoczenia Europy i swoiste wizjonerstwo polityczne dotyczące naszego kraju - które 1 maja 2004 r. sprawdziło się - są niezaprzeczalne.

Roman Garbacik

    Biuletyn Informacyjny nr 24/2004Spis treści
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie | Biblioteka Główna UEK