BIULETYN INFORMACYJNY
BIBLIOTEKI GŁÓWNEJ AE W KRAKOWIE
   
    
    Biuletyn Informacyjny Numer specjalny 2/2007Spis treści


Okół i inne osady


Pierwotnie Okół pełnił funkcje podgrodzia wawelskiego. Położony był przy osi dzisiejszej ulicy Grodzkiej, dokładnie wokół placu targowego rozciągającego się u stóp kościoła św. Andrzeja. Granice osady pokrywały się mniej więcej z późniejszym przebiegiem murów obronnych Krakowa, a jego północna granica przebiegała w rejonie dzisiejszej ulicy Poselskiej. Okół, najprawdopodobniej posiadał ratusz oraz drewniane hale, w których odbywał się handel suknem, czyli pierwowzór zachowanych do dzisiaj sukiennic. Po lokacji Krakowa w 1257 r. stał się pomostem łączącym miasto z Wawelem. Dopiero w pierwszej połowie XIV w. został włączony w obręb miasta, jednak istnieją także źródła świadczące o tym, iż w międzyczasie sam Okół mógł uzyskać na pewien czas odrębne prawa miejskie.

Kościół Świętego Andrzeja

Kościół został ufundowany przez palatyna Sieciecha, a zbudowano go w latach 1079-1098. Był centralną świątynią osady Okół. Znajdował się pod patronatem benedyktynów z Sieciechowa, a potem z Tyńca. Prawdopodobnie początkowo nosił miano kościoła św. Idziego. Według kroniki Jana Długosza schroniła się w nim ludność Okołu przed pierwszym atakiem mongolskim w 1241 r. Tatarzy przez 3 dni grabili miasto, ocalał jedynie kamienny kościół św. Andrzeja i gród wawelski. Przyjmuje się, że zginęło ok. 3 tys. ludzi. W 1243 r. Konrad Mazowiecki podczas walk o tron krakowski otoczył kościół św. Andrzeja fosą i wałem, ale pomimo faktu posiadania tych umocnień, ponowny atak tatarski w 1260 r. poważnie uszkodził budowlę.

Kościół Świętego Marcina

Pierwszy kościół św. Marcina został wzniesiony sporo przed lokowaniem miasta przez króla Bolesława Wstydliwego. Ufundowały go zamożne rody rycerskie Gryfitów i Ostojów. Nie zachował się w swoim pierwotnym kształcie do czasów współczesnych. Kościół karmelitanek bosych, jaki można podziwiać dzisiaj, został zbudowany dopiero w latach 1637-40 w stylu wczesnego baroku według projektu Giovanniego Trevano.

Szlak kupiecki

Historia prowadzącego przez Okół szlaku kupieckiego sięga swymi początkami czasów starożytnych, kiedy drogę tę przemierzali kupcy rzymscy wędrując z południa na północ szlakiem bursztynowym. Przedmiotem handlu Imperium z terenami barbarzyńskimi była broń, ozdoby, ceramika i tkaniny. Oprócz szlaku bursztynowego, istniał także szlak handlowy, który biegł z Bramy Morawskiej wzdłuż biegu górnej Wisły w stronę Bramy Krakowskiej. Szlak ten odegrał w ciągu następnego tysiąclecia pierwszorzędną rolę dla rozwoju gospodarczego grodu. Powstawały warsztaty rzemieślnicze pracujące najczęściej na rzecz władzy książęcej, rozwijał się handel, który swoim zasięgiem sięgał państwa Wielkomorawskiego.

Osady współczesne Okołowi

Na terenie, który obecnie zajmuje Rynek Główny oraz w pobliżu klasztoru Dominikanów zachowały się ślady osadnictwa z IX wieku. Począwszy od XI stulecia, pośród budowli drewnianych zaczęły pojawiać się także murowane - przede wszystkim kościoły, wokół których skupiało się życie osad tworzących przedlokacyjny Kraków.

Klasztory Dominikanów i Franciszkanów

Jesienią 1222 r. Dominikanie przybyli do Krakowa z zamiarem poszerzenia obszaru swojej działalności misyjnej. Budowę tej gotyckiej świątyni rozpoczęli najprawdopodobniej w 1241 r., po najeździe Tatarów na Kraków, który pozostawił miasto w ruinie.
W roku 1237 Franciszkanie przybyli na tereny Polskie z Pragi, na zaproszenie księcia Henryka Pobożnego. Fundatorem kościoła był książę Bolesław Wstydliwy, który po śmierci spoczął tam pochowany wraz z błogosławioną siostrą Salomeą. Zostali tu też pochowani dwaj synowie Władysława Łokietka - Stefan i Władysław. W 1249 r. kościół konsekrowano pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu.

Kościół Mariacki

Według zapisków Jana Długosza gotycki kościół został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża na przełomie lat 1221-1222 na miejscu istniejącej tam wcześniej drewnianej świątyni. W latach 1290-1300 wzniesiono częściowo na jego fundamentach kościół w stylu gotyckim, poświęcony w 1320 roku. Kościół był wielokrotnie przebudowywany, do czasów współczesnych zachował się w stylu gotyckim. W podziemiach znajdują się jedynie pozostałości kamiennej bazyliki romańskiej z XII w.

Kościół Świętego Wojciecha

Wedle tradycji w tym miejscu miał głosić kazania św. Wojciech - patron Polski. Rzekomo na pamiątkę tych kazań postawiono tu niewielki kamienny kościółek. Prowadzone badania archeologiczne doprowadziły do odsłonięcia w murach świątyni drobnej romańskiej kostki kamiennej oraz - od południa - uskokowego portalu. Czas powstania tych elementów datuje się na schyłek XI lub początek XII wieku. W latach 60. ubiegłego stulecia odkryto pod kościołem fragmenty nieznanej kamiennej budowli, której czas powstania określano na koniec X w., a zatem na czasy kiedy w Krakowie faktycznie przebywał św. Wojciech.

Kościół Świętego Mikołaja

Pierwotna świątynia romańska, jak potwierdziły najnowsze badania archeologiczne pochodzi z XI wieku. Pierwotnie był położony na wzniesieniu, które opływała jedna z odnóg Prądnika, wpadająca do płynącej w pobliżu Starej Wisły, przy trakcie wiodącym z Krakowa przez Mogiłę, Korczyn do Sandomierza i dalej, w kierunku Kijowa. Kościół był początkowo darowany przez papieża Grzegorza IX w 1229 r. benedyktynom tynieckim. W fundamentach korpusu obecnego kościoła, odkryto zarys czworobocznej romańskiej budowli, datowanej na pierwszą połowę XII wieku. Ze względu na rozmiary zachowanych fragmentów, uznaje się te pozostałości za fragment pierwotnego prezbiterium lub ówczesnej kaplicy.

Kościół Świętego Salwatora

Tradycja głosi, że kościół miał powstać na miejscu pogańskiej świątyni, a kazania tutaj miał głosił sam św. Wojciech. W X w. istniał tutaj kościół na planie krzyża greckiego wybudowany jeszcze za czasów panowania czeskiego. W XII w. budowla została przebudowana w stylu romańskim. W źródłach pisanych pierwsza wzmianka o kościele znajduje się w Roczniku Kapitulnym Krakowskim z 1148 r. Fundację przypisuje się książętom krakowskim lub Piotrowi ze Skrzynna (Piotrowi Włostowicowi). W 1183 r. biskup krakowski Gedko przekazał przybytek Norbertankom.

Kościół Świętego Floriana

W 1185 r. książę Kazimierz Sprawiedliwy i biskup krakowski Gedko sprowadzili do Krakowa relikwie św. Floriana i ufundowali mający przechowywać je kościół. Prace budowlane trwały pomiędzy rokiem 1185 a 1216. Kolegiatę konsekrował sławny biskup krakowski i kronikarz zarazem - Wincenty Kadłubek. Chociaż wzniesiony pod patronatem opiekuna strażaków, spłonął kilkakrotnie - pierwszy raz w krótko po zbudowaniu.



Encyklopedia Krakowa / Dariusz Kalisiewicz, Henryk Stachowski. - Warszawa-Kraków : Wydaw. Naukowe PWN, 2000. - 1135 s. ; il. ; 31 cm.

Kościół Mariacki w Krakowie / Michał Rożek ; pod red. Marioli Malerek Piechowice : "Laumann-Polska" Dülmen : Laumann-Verlag , cop. 1994 . - 112 s. : fot. kolor., il. (w tym kolor.), nuty, pl. ; 19 cm.

    Biuletyn Informacyjny nr Ns2/2007Spis treści
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie | Biblioteka Główna UEK