Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 1(41)/2013
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 1(41)/2013
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Adam Smith - ojciec ekonomii klasycznej

Adam Smith (ur. 1723 w Kirkcaldy, zm. 17 lipca 1790 w Edynburgu) – szkocki ekonomista, myśliciel i filozof okresu Oświecenia, autor An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, wydanego w 1776 roku (wydanie polskie 1954 - Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów; w powszechnym użyciu jest również skrócona nazwa Bogactwo narodów,) dzieła, które było jedną z pierwszych prób usystematyzowania wiedzy na temat historii rozwoju przemysłu i handlu w Europie. Przedstawił w nim swój pogląd na temat podstawowych czynników wzrostu bogactwa narodu. Data wydania tego dzieła jest umownie przyjmowana za datę narodzin współczesnej ekonomii.

Wczesny okres życia

Adam Smith urodził się w niewielkim portowym mieście Kirkcaldy, niedaleko Edynburga, w Szkocji. Mimo że dokładna data urodzenia jest nieznana, jego chrzest został zarejestrowany 5 czerwca 1723. Ojciec, adwokat i poborca celny, zmarł przed urodzeniem syna. Jego wychowaniem zajmowała się więc matka, córka wpływowego posiadacza ziemskiego. Smith był z nią blisko związany, prawdopodobnie zachęcała go do kontynuowania kariery naukowej (zmarła 6 lat przed śmiercią syna). Uczęszczał do Szkoły Kirkcaldy Burgh – jednej z najlepszych szkół średnich w Szkocji w tamtym okresie. Uczył się wówczas (1729-1737) łaciny, matematyki, historii i literatury. W roku 1737 rozpoczął naukę na uniwersytecie w Glasgow. Pobierał nauki z filozofii moralnej pod kierunkiem Francisa Hutchesona, znanego profesora filozofii moralnej. W Glasgow Smith rozwijał swoje zamiłowanie do wartości takich jak wolność, rozum i wolność słowa. W 1740 roku został nagrodzony stypendium Snell’a i otrzymał zgodę na kontynuowanie edukacji na Balliol College w Oksfordzie, gdzie większość czasu poświęcał na samokształcenie. Jego zdaniem poziom nauczania w Glasgow był o wiele wyższy, niż ten w Oksfordzie, co komentuje w V księdze "Bogactwa Narodów". Opuścił uniwersytet w 1746 roku i przez pewien czas mieszkał z matką. Poświęcił się wtedy studiowaniu sztuki, wygłaszając też czasem w Edynburgu wykłady na temat poezji angielskiej.

Kariera nauczyciela

W 1748 r. powrócił na uniwersytet w Glasgow. Prowadził wykłady z szerokiego zakresu tematów, od retoryki, do historii i ekonomii. Wykłady te spotkały się z uznaniem i osiągnęły sukces. W 1750 roku Smith poznał filozofa Davida Hume'a, który został jego mentorem przez ponad dekadę. W swoich wspólnych pismach dotyczących historii, polityki, filozofii, ekonomii i religii dowiedli wzajemnej więzi. Ich poglądy były dużo bliższe niż poglądy innych przedstawicieli Szkockiego Oświecenia. W 1751 roku, uczony otrzymał awans - został profesorem logiki na Uniwersytecie w Glasgow. W 1752 roku zmienił katedrę i przeniósł się na stanowisko profesora filozofii moralnej - przedmiotu, który obejmował spokrewnione ze sobą dziedziny teologii naturalnej, etyki, prawoznawstwa i ekonomii politycznej. Pracował tam przez kolejne 13 lat, które opisywał jako najbardziej twórcze, a zatem był to zdecydowanie najszczęśliwszy i najbardziej zaszczytny okres jego działalności naukowej. W 1759 roku opublikował Teorię uczuć moralnych (ang. The Theory of Moral Sentiments), która wzbudziła powszechne zainteresowanie. Zamieścił w niej niektóre swoje wykłady. W 1762 roku na Uniwersytecie w Glasgow przyznano Smithowi tytuł doktora praw.

Podróże do Europy

Pierwsza książka przyniosła Smithowi uznanie i przyciągnęła uwagę Charlesa Townshenda ekonomisty, który był ministrem skarbu i który szukał nauczyciela dla swego pasierba, młodego księcia Buccleuch. Warunki nowej posady okazały się bardzo korzystne dla Smitha, zrezygnował więc z pracy w Glasgow (1763 r.). Ze swoim podopiecznym udał się w długą podróż po Europie. W Szwajcarii odwiedził uwielbianego przez siebie Woltera, a w Paryżu spotkał swego przyjaciela Hume'a, poznał też J. Turgota, D. Diderota i J. d'Alemberta. We Francji prowadził dyskusje z największym ówczesnym ekonomistą Francji, fizjokratą F. Quesnayem. Wówczas również rozpoczął pracę nad nową książką Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Napisanie tego dzieła zajęło mu dziesięć lat. Książka zdobyła olbrzymią popularność, pierwsze wydanie (1776 r.) zostało w całości wyprzedane w ciągu pierwszych sześciu miesięcy i jeszcze za życia Smitha było pięciokrotnie wznawiane. Traktat przetłumaczono na kilka języków.

W dwa lata po wydaniu "Bogactwa narodów" Smith został mianowany komisarzem celnym w Edynburgu. W jego domu mieściła się przebogata biblioteka, uczony swój czas poświęcał badaniom historii kultury i sztuki, zamierzał napisać traktat jej poświęcony. Zabrakło mu jednak sił i czasu. Zmarł w 1790 roku, w wieku 67 lat.

Obszerna literatura poświęcona Adamowi Smithowi dostarcza nam obraz wielu portretów tego myśliciela1. Widzimy go jako:

  • liberała propagującego idee tolerancji, własności prywatnej, wolnego rynku i „bogactwa narodów”;
  • ekonomistę, ojca klasycznej ekonomii politycznej;
  • rzecznika rodzącego się systemu kapitalistycznego;
  • moralistę i humanistę podejmującego zagadnienia cnoty i występku, a także współżycia wolnych jednostek w ramach społeczeństwa obywatelskiego;
  • myśliciela wrażliwego na kwestie sprawiedliwości społecznej i dobra ogółu;
  • teoretyka prawa naturalnego kontynuującego tradycje Grocjusza i Pufendorfa;
  • twórcę teorii przewagi absolutnej.

Twórczy dorobek Adama Smitha obejmuje następujące dzieła:

  1. Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. London-Edynburgh: Ed. University of Oxford 1776. Wyd. polskie Warszawa: PWN 1954.
  2. Correspondence of Adam Smith. Oxford: Ed. University of Oxford 1980.
  3. Essays on Political Subjects. Oxford: Ed. University of Oxford 1980.
  4. Lectures on Juris prudence. Oxford: Ed. University of Oxford 1978.
  5. Lectures on Rhetoric and belles Lettres. Oxford: Ed. University of Oxford 1978.
  6. Teoria uczuć moralnych. London: Ed. University of Oxford 1759. Wyd. polskie Warszawa: PWN 1989.

Wykorzystane źródła:

  1. 12 ikon ekonomii: od Smitha do Stiglitza / René Lüchinger; [przekł. Jacek Miron]. - Warszawa: Wydawnictwo Studio Emka, 2007. – s.
  2. Adam Smith - życie i twórczość / Rumianowska, Irena // Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu 1993, nr 653, s. 9-12
  3. Britannica. T. 39. - Poznań: Kurpisz, 1997. – s. 442-444

Lucyna Janas

© 2009 Biblioteka Główna UEK