Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 2(40)/2012
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 2(40)/2012
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Jankowska Magdalena, Małgorzata Kocańda: Kraków między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939

Zbiory Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie powiększyły się o kolejną ciekawą pozycję, wzbogacając i tak już niemałą kolekcję „cracovianów”. Jest to piękny, zasługujący na uwagę album pt. „Kraków między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939” pióra dwóch autorek – Magdaleny Jankowskiej i Małgorzaty Kocańdy. To kolejne wyjście naprzeciw tym wszystkim czytelnikom, którzy interesują się szeroko rozumianą historią II RP. Książka należy do umownego cyklu wydawniczego pod szyldem „Magiczne czasy magicznych miast” a krakowski album to tylko jedna z wielu propozycji poświęconych właśnie polskim miastom.

Obficie ilustrowana publikacja, do której dołączono reprint mapy Krakowa z 1931 r. oraz płytę DVD z trzema filmami dokumentalnymi o Krakowie, ma bogatą bazę bibliograficzną. Materiał ikonograficzny także jest starannie dobrany, chociaż brakuje (a szkoda!) fotografii ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Książka podzielona jest tematycznie na rozdziały; od zagadnień dotyczących zarania niepodległości ( w Krakowie polskie władze ukonstytuowały się przed 11 listopada 1918 r.) i tworzenia się pierwszych struktur władz polskich w mieście, poprzez pokazanie stosunków etnograficznych i demograficznych w podwawelskim grodzie, w tym podziału na religie, zobrazowanie działalności instytucji użyteczności publicznej, rzemiosła, przemysłu, planowania przestrzennego, inwestycji, transportu, oświaty, kultury i sztuki czy turystyki. Przedstawiono też obyczajowość, ówczesną modę, życie codzienne krakowian, w tym rozrywki kulturalne takie jak teatr i kino, wreszcie przebogaty, „bajkowy” niemal świat krakowskich restauracji i kawiarni.

Interesująco przedstawione jest w niniejszym opracowaniu współistnienie różnych wyznań religijnych. Obok katolików (74% mieszkańców) znaczny odsetek krakowian stanowili Izraelici, bo aż 25%, a 1% to ewangelicy, grekokatolicy i prawosławni. Przekładało się to nie tylko na ciekawe stosunki międzyludzkie i przejawy przenikania się kultur, ale też na wzniesione wspaniałe świątynie wszystkich wyznań, z których większość to prawdziwe perły architektury sakralnej.

Jeśli chodzi o przemysł Krakowa autorki podkreślają, iż cechowało go duże rozdrobnienie z uwagi na niestabilną sytuację ekonomiczną miejscowych fabrykantów. Sytuację tę pogłębił kryzys ekonomiczny z końca lat 20. Pomimo przewagi przemysłowego giganta, jakim były sąsiednie Katowice, Kraków nadal znajdował się w czołówce ośrodków handlowych i przemysłowych II RP.

Dość wyczerpująco, i ze sporą dozą zaangażowania w temat, opisano gazyfikację, elektryfikację i rozwój sieci wodociągowej miasta. Podano przy tym szereg szczegółów technicznych, których próżno szukać w innych opracowaniach tego rodzaju.

Dla studentów uczelni ekonomicznych oraz dociekliwych historyków - odkrywców niuansów i osobliwości ówczesnych stosunków gospodarczych w mieście - znajdziemy również wiele ciekawych spostrzeżeń, które z powodzeniem mogą posłużyć do pożytecznych analiz i porównań z gospodarką dzisiejszego Krakowa. Możemy się dowiedzieć, jaką na przykład strukturę miało przedwojenne krakowskie rzemiosło. A podzielone ono było na 7 grup wytwórców. Autorki piszą, iż paradoksalnie wielki kryzys gospodarczy przełożył się na zwiększenie zatrudnienia w tym sektorze. Równie ciekawie opisane jest kształtowanie się cen i stosunków handlowych w ogóle. Wyszczególnione są podstawowe większe placówki handlowe (co z kolei łączyło się z inwestycjami w tej dziedzinie i nadawało taki a nie inny rys architektoniczny powstającym budowlom), sklepy i place targowe. A dawni Krakowianie – jak podkreślają autorki, uwielbiali robić zakupy.

Równie interesująco przedstawiona jest w publikacji struktura i system działalności krakowskich giełd i banków. Te ostatnie dzieliły się na akcyjne i państwowe. Ów rozdział książki to także doskonały bedeker czy poradnik pozwalający na porównanie prywatnych doświadczeń (nie zawsze pozytywnych) z dziedziny bankowości, każdego z nas z doświadczeniami obywateli krakowskiej społeczności sprzed lat.

Uważny i łaknący wiedzy czytelnik dowiedzieć się może, jak funkcjonowała krakowska Policja Państwowa oraz wymiar sprawiedliwości międzywojnia. Wyszczególnione są komisariaty PP, siedziby sądów oraz najważniejsze wydarzenia jakie miały miejsce z udziałem tych instytucji. Jeszcze ciekawiej autorki opisują sektor wojskowy – tutaj przecież, na historycznych Oleandrach, w 1914 r. wszystko się zaczęło, a Legiony Piłsudskiego dały początek regularnej armii II Rzeczypospolitej.

Na uznanie i aprobatę zasługuje dział o poczcie i telekomunikacji. Czytelnik może dowiedzieć się z niego, iż długie oczekiwanie na instalację telefonu w przedwojennym Krakowie nie było tylko domeną okresu późniejszego, tj. peerelowskiego. Równie barwnie, z dużym ładunkiem nieznanych informacji i faktów, opisana jest struktura i działalność krakowskiej Straży Pożarnej. Z opisem funkcjonowania tej zasłużonej mundurowej służby koresponduje ciekawy dobór archiwalnych fotografii z dziedziny krakowskiego pożarnictwa.

Trochę po macoszemu autorki potraktowały zagadnienie transportu Krakowa. Dość rzetelnie opracowany został sektor transportu autobusowego i samochodowego. To samo dotyczy komunikacji zbiorowej, „trakcji konnej”, obecnej w formie osobliwych usług turystycznych także i dzisiaj. Nieźle, ale zbyt lakonicznie opisano sektor lotniczy. Najgorzej wypadł transport kolejowy; nie dość że możemy dowiedzieć się z odnośnego rozdziału niewiele, to jeszcze w tekst wkradły się poważne błędy. Rozdziału o żegludze śródlądowej na krakowskim odcinku Wisły w ogóle brak. A przecież były to dość poważne przewozy towarowe jak i pasażerskie.

Tekst opowiadający o transporcie w podwawelskim grodzie jest niepełny z prostej przyczyny; nie sięgnięto po podstawową literaturę z tego zakresu. Wymienię tu trzy pokaźnej wielkości monografie, o których było dość głośno. Dwie pozycje są opracowaniem pod red. Jacka Kołodzieja (ta druga jego autorstwa) . Jest to „Komunikacja autobusowa w Krakowie” wydana przez MPK w 2007 r. i „Krakowskie tramwaje”, która ukazała się w 2010 r. staraniem wydawnictwa Eurosprinter z Rybnika. Trzecia pozycja, tym razem z zakresu lotnictwa, to praca Krzysztofa Wielgusa pt. „Rakowice – Czyżyny. Lotnisko Krakowa”, wydana przez Muzeum Lotnictwa Polskiego w 2002 r. Co najmniej dwa z tych obszernych opracowań znajdują się nadal w sprzedaży! Sięgnięcie po te książki wykluczyłoby z tekstu uogólnienia, uproszczenia czy nieścisłości, a pozwoliłoby na wprowadzenie do wielu interesujących wątków, chociażby nawet przytoczonych w dużym skrócie.

W załączonej na końcu albumu bibliografii nie ma też wartościowych opracowań dotyczących krakowskiej kolei a wprowadzenie tylko jednej pozycji traktującej o historii krakowskiego węzła kolejowego pozwoliłoby na uniknięcie poważnych błędów w tym przedmiocie. Autorki np. pomyliły nowoczesny wagon spalinowy kursujący m.in. z Krakowa do Zakopanego zwany Luxtorpedą z pospiesznym parowozem serii Pm36 (dzieło profesorów Zembrzuskiego i Xsiężopolskiego) w aerodynamicznej otulinie, który uzyskał na paryskiej wystawie w 1937 r. złoty medal. Podstawowym nośnikiem wiedzy byłby tu – dostępny w bibliotekach (również w wersji on-line!) i księgarniach, reprint pięknego albumu wydanego przez krakowski IKC pt. „20-lecie Komunikacji w Polsce Odrodzonej” w 1939 r. Uważna lektura tego dzieła pozwoliłaby na eliminację wspomnianych błędów.

O wiele lepszy wybór wątków czy zagadnień bez niedostatków, jakie przytoczone zostały powyżej, widać w innych rozdziałach albumu. Dotyczy to sektora prasy, obyczajowości, mody, uprawianych sportów, wreszcie architektury i budownictwa. W ciekawy sposób ujęto i zobrazowano szpitalnictwo i ochronę zdrowia, a także dobroczynność i zagospodarowanie czasu wolnego Krakowian. Szczególny wymiar nadano rozdziałowi poświęconemu radiu – a była to nowinka techniczna zyskująca niemal natychmiast powszechne uznanie i akceptację społeczną. Tu autorki także musiały użyć pewnych skrótów i uogólnień, gdyż pisanie „o wszystkim” przekraczałoby dozwolone ramy publikacji. Dokonanie odpowiedniego wyboru z pewnością nie było rzeczą łatwą.

Jeżeli chodzi o sektor krakowskich muzeów, autorki piszą, iż większość tego rodzaju placówek powstała jeszcze w XIX wieku, ale dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym nadano im właściwą rangę oraz zaczęto przywiązywać wielką wagę do miejsc przechowywania i prezentacji narodowych pamiątek i eksponatów. Wiodącymi instytucjami muzealnymi będącymi narodowymi panteonami były Wawel i Muzeum Narodowe. W rozdziale poświęconym wybitnym postaciom kultury, literatury i sztuki nie zapomniano o Witkacym, Marii Pawlikowskiej – Jasnorzewskiej, Józefie Mehofferze, Jacku Malczewskim i wielu innych twórcach związanych z Krakowem.

Rzetelnie, acz i dowcipnie, zobrazowano krakowskie teatry. Do najważniejszych z nich należały (i należą do dziś) teatry: Słowackiego, Stary oraz Bagatela. Ten ostatni zyskał swą nazwę w dość osobliwych okolicznościach, do której przyczynił się sam Tadeusz Boy – Żeleński.

Do najlepiej chyba zilustrowanych w książce dziedzin z życia Krakowa należy opis szkolnictwa na szczeblu podstawowym (szkoły powszechne), średnim (gimnazja i szkoły zawodowe) oraz wyższym. W tym ostatnim sektorze prym wiodły – Uniwersytet Jagielloński i Akademia Sztuk Pięknych. Oświacie poświęciły autorki – relatywnie w stosunku do innych rozdziałów - najwięcej miejsca i wydaje się, iż był to wybór jak najbardziej właściwy.

Bardzo ładnie i celowo książkę zamykają ostatnie dwa rozdziały, pt. „Doniosłe wydarzenia” i „U progu II wojny światowej”. A tu prawidłowa selekcja i ocena wydarzeń na pewno nie była prosta; działo się naprawdę dużo. Trafnym wyborem w końcowych słowach publikacji było poruszenie wątków pochówków znanych osobistości związanych z Krakowem. I tak opisano pogrzeb Józefa Piłsudskiego, powtórny pogrzeb narodowego wieszcza Juliusza Słowackiego, pogrzeb wiceprezydenta Józefa Sarego i wielu innych zasłużonych postaci. Per saldo – książka pomimo pewnych potknięć czy mankamentów z powodzeniem może być promowana jako ciekawe kompendium wiedzy o Krakowie za lata 1918-1939. Splendoru wydawnictwu dodają ważne dwa bezpłatne dodatki – 3 filmy dokumentalne o Krakowie zamieszczone na jednej płycie DVD i plan Krakowa z 1931 r. Dociekliwy czytelnik może tam znaleźć i porównać fakty słabiej rozwinięte w samej książce, otrzymując dzięki temu pełniejszy obraz historii Krakowa okresu międzywojnia.

Jankowska Magdalena, Małgorzata Kocańda: Kraków między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939, Dom Wydaw. „Księży Młyn”; Łódź 2011

Roman Garbacik

© 2009 Biblioteka Główna UEK