BIULETYN INFORMACYJNY
BIBLIOTEKI GŁÓWNEJ AE W KRAKOWIE
   
    
    Biuletyn Informacyjny nr 29/2007Spis treści


Sto lat temu... zmarł Julian Dunajewski

Julian Dunajewski był pierwszym polskim ministrem skarbu w Austrii, a ponadto myślicielem i wykładowcą ekonomii.
Urodził się 4 czerwca 1822 roku w Stanisławowie w rodzinie o rodowodzie szlacheckim (herbu Sas). Jego ojciec - Szymon był komisarzem obwodowym, brat - Albin został kardynałem, postępowym działaczem katolickim i politycznym. Julian młodość spędził w Nowym Sączu. Studiował w Wiedniu i Lwowie. W 1850 roku uzyskał na Wszechnicy Jagiellońskiej dyplom doktora praw. W 1853 roku ożenił się z Marią Estreicherówną siostrą Karola Estreichera, twórcy bibliografii polskiej. W latach 1849-1855 prowadził wykłady z nauk politycznych, statystyki i prawa karnego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Trudności z władzą policyjną za czasów rządów Aleksandra Bacha spowodowane między innymi koligacjami z rodziną Estreicherów, uznaną za wrogą rządowi, skłoniły ministra oświaty Leona Thuna, doceniającego zdolności Dunajewskiego, do przeniesienia młodego naukowca na Akademię Prawa w Bratysławie. Tam Dunajewski wykładał w latach 1855-1860 prawo administracyjne i prawo karne. Po upadku rządów Bacha powrócił do kraju. W latach 1860-1861 wykładał we Lwowie prawo administracyjne i ekonomię polityczną, a w latach 1861-1881 na Uniwersytecie Jagiellońskim ekonomię i statystykę. Piastował wiele godności uniwersyteckich, w tym trzykrotnie funkcję rektora UJ w latach 1864/65, 1868/69 i 1879/80. Julian Dunajewski był członkiem Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, a także - od 1900 roku - doktorem honoris causa UJ.

Karierę polityczną rozpoczął w 1870 roku, kiedy to decyzją mieszkańców Nowego Sącza został wybrany posłem na sejm krajowy. W 1873 roku trzy miasta: Nowy Sącz, Biała i Wieliczka wybrały go posłem do parlamentu. Dunajewski nie był formalnie prezesem Koła Polskiego w parlamencie, ale jego wiedza, zdolności oratorskie (uchodził za jednego z najznakomitszych mówców europejskich) i biegła znajomość niemieckiego spowodowały, że był faktycznym przywódcą nie tylko Koła, ale i całej parlamentarnej prawicy w walce z centralizmem niemieckim. Jako polityk był zwolennikiem orientacji austro-polskiej. Już podczas powstania styczniowego (1863-1864) zdecydowanie i oficjalnie wystąpił przeciwko ruchowi narodowemu. W końcu lat 70. był prezydentem Krakowa.

Uwieńczeniem działalności politycznej Dunajewskiego było mianowanie go w 1880 roku ministrem skarbu, co zakończyło jego działalność naukową i profesorską na Uniwersytecie Jagiellońskim. Funkcję tę piastował przez jedenaście lat. Podał się do dymisji w 1891 roku, gdy przekonał się że przygotowuje się zwrot "na lewo", tj. ku lewicy niemieckiej. Ocena jego poczynań jako ministra skarbu jest niezwykle pozytywna. Dunajewskiemu udało się przywrócić równowagę budżetową. Deficyt powtarzał się w każdym budżecie od stu lat i w 1866 roku doprowadził do formalnego bankructwa państwa. To właśnie Dunajewskiemu udało się w pełni i na trwałe wydostać Austrię na grunt zrównoważonych finansów. Prowadził mądrą i oszczędną gospodarką budżetową, surową kontrolę nad gospodarką poszczególnych ministrów, przezorną politykę walutową. Przeprowadził także reformy podatkowe dotyczące spirytusu, cukru, nafty, podwyżki ceł na kawę i cen wyrobów tytoniowych. Dzięki ostrożnemu budżetowaniu Dunajewski osiągnął nawet nadwyżki budżetowe, którymi zasilał wydatki wojskowe, wykup kolei i inne inwestycje.

Dzięki rządom Dunajewskiego Polacy zyskali w ówczesnej Austrii opinie świetnych finansistów, co utorowało drogę trzem dalszym Polakom ministrom skarbu: Leonowi Bilińskiemu, Witoldowi Korytowskiemu oraz Wacławowi Zaleskiemu.

Dorobek Dunajewskiego jako polityka i męża stanu doczekał się opracowania [1]. Autor jego życiorysu w języku niemieckim Józef Schenk [2] nazwał go dobrodziejem Austrii.

Julian Dunajewski jako profesor nauk politycznych i statystyki (mianowanie w 1861 roku) nie pozostawił po sobie wielu dzieł w druku [3], z których można by poznać jego stanowisko w najważniejszych kwestiach naukowych. Źródłem dla poznania poglądów ekonomicznych Dunajewskiego stały się zapiski z jego wykładów. W 1925 roku ukazała się drukiem praca Ferdynanda Zweiga analizująca wykłady Dunajewskiego z roku 1864/65 [4]. Zweig zwracał uwagę na zwięzłość, jasność, obrazowość wykładu. Widział w Dunajewskim ucznia szkoły klasycznej i liberalnej, niestrudzenie głoszącego konieczność wolności we wszystkich dziedzinach życia jako panaceum na wszelkie dolegliwości gospodarcze.

W zbiorach naszej Biblioteki znajduje się wydanie wykładów Juliana Dunajewskiego z roku 1872/73 [5]. W najbliższym czasie zdigitalizowana wersja tego tytułu znajdzie się w  naszej Bibliotece Cyfrowej.

Z przedmowy dowiadujemy się, że inicjatywa publikacji tych wykładów była podjęta przez Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego i Towarzystwo Ekonomiczne w Krakowie. W skład Komitetu Redakcyjnego weszli profesorowie Stanisław Estreicher, Adam Krzyżanowski i - wspomniany już powyżej - Ferdynand Zweig. Skrypty z tekstami wykładów były darem sędziego dr. Izydora Münicha, który odziedziczył je po swym ojcu Władysławie Münichu, prezydencie Senatu Sądu Najwyższego w Wiedniu, uczniu i słuchaczu wykładów Dunajewskiego. Komitet ograniczył się do wydania tylko jednej części tzw. części teoretycznej, lecz uzupełnił ją kilkoma rozdziałami o pieniądzu i kredycie z tzw. części praktycznej, tj. kursu polityki ekonomicznej (spis treści) [6].

Wykład ekonomji politycznej Dunajewskiego uznano za pierwszą polską nowoczesną syntezę teorii, historii i polityki ekonomicznej. Dunajewski określił politykę gospodarczą jako naukę o wpływie państwa na gospodarkę narodową, z wolnym handlem, cłami przejściowymi i „wychowawczymi”, z odrzuceniem planowej gospodarki, z obroną prawa dziedziczenia, swobody umowy o pracę, prawa koalicji i prawa strajków robotników [7].

W 1935 roku profesorowie wchodzący w skład Komitetu Wydawniczego pisali o Dunajewskim: „ ... jest po Supińskim i Skarbku najtęższym polskim myślicielem ekonomicznym ubiegłego stulecia. Zapewne Supiński i Skarbek mają nad nim przewagę, o ile chodzi o oryginalność, o subtelność i głębię myśli, lecz naodwrót (!) Dunajewski góruje nad nim (!) swym zdrowym rozsądkiem i wyczuciem realizmu, które pozwala mu stawiać zagadnienia świetnie sformułowane i dawać na nie jasne rozwiązania. Dunajewski jest ogniwem, prowadzącym nas od Supińskiego i Skarbka do współczesnych myślicieli ekonomicznych” [8].

Julian Antoni Dunajewski zmarł w Krakowie w 1907 roku. Co do daty dziennej pojawiają się jednak wątpliwości. Polski Słownik Biograficzny [9] podaje datę 9 listopada, inne źródła [10] wskazują na 29 grudnia. Natomiast na płycie nagrobnej widnieje data 28 grudnia. Julian Dunajewski został pochowany na Cmentarzu Rakowickim (pas 24 zach.). W tym samym grobie spoczywają Jego żona, syn Stanisław i dwoje innych dzieci, które nie osiągnęły wieku dorosłego. To smutne, że grób tak zasłużonej i nietuzinkowej postaci jest zapomniany, z rzadka odwiedzany i z pewnością wymaga konserwacji.

W Krakowie Julian Dunajewski zamieszkiwał w pałacyku przy ulicy Podwale 11 [11] i tę część ulicy na Piasku (obecnie między ulicami Basztową i Podwale) nazwano w 1907 roku Jego imieniem. Po II wojnie światowej, na czterdzieści długich lat, nazwa ta zniknęła z planów Krakowa, by znowu na nie powrócić w 1990 roku.

Anita Medoń-Wosz



Przypisy:

[1] Mowy Juljana Dunajewskiego w Sejmie Krajowym i w Radzie Państwa. Przetłumaczył, objaśnił i wyd. Władysław Jaworski. Z przedmową Piotra Górskiego. Kraków - Warszawa: G. Gebethner, 1914.

Powrót

[2] Schenk J.: Dr Julian Ritter von Dunajewski, ein oesterreichischer Finanzminister 1821-1907. Wien 1934.

Powrót

[3] Ziemia i kredyt. Studyum ekonomiczne (Kraków 1869); Słowo o „Zasadach bicia monety” (1873); Wykład ekonomii politycznej (1935)

Powrót

[4] Zweig F.: System ekonomii i skarbowości Juljana Dunajewskiego. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1925.

Powrót

[5] Dunajewski J.: Wykład ekonomji politycznej. Kraków: Skł. gł. Dom Książki Polskiej w Warszawie Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1935 (sygn. 4941).

Powrót

[6] Przedmowa W: Dunajewski J.: op.cit., s. III, V.

Powrót

[7] Śródka A.: Uczeni polscy XIX-XX stulecia. T. 1 A-G. Warszawa: ARIES, 1994, s. 410.

Powrót

[8] Przedmowa, op. cit., s. VIII.

Powrót

[9] Głąbiński S. : Dunajewski Julian Antoni W: Polski Słownik Biograficzny. T. 5. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności Skł. gł. w księgarniach Gebethera i Wolffa, 1939-1946, s. 468.

Powrót

[10] Biogramy uczonych polskich. Część I: Nauki społeczne. Zeszyt 1: A-J. Oprac. A. Śródka, P. Szczawiński. Wrocław: Zakł. Narodowy im. Ossolińskich, 1983, s. 307; Gazda Zbigniew: Słownik biograficzny ekonomistów polskich od XIII wieku do połowy wieku XX. Kielce: WSP, 1998, s. 38; Śródka A.: Uczeni polscy XIX-XX stulecia. T.1 A-G. Warszawa: ARIES,1994, s. 409.

Powrót

[11] Stanisławska-Adamczewska T., Adamczewski J.: Kraków, ulica imienia... . Kraków: Oficyna Wydawnicza "BiK", 2000, s. 59.

Powrót




Bibliografia:

Bibliografia polska 1901-1939. T. 6 Do-Elb. Red. B. Dobrzyńska i in. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 2005, s. 328.

Biogramy uczonych polskich. Część I: Nauki społeczne. Zeszyt 1: A-J. Oprac. A. Śródka, P. Szczawiński. Wrocław: Zakł. Narodowy im. Ossolińskich, 1983, s. 307-309.

Gazda Zbigniew: Słownik biograficzny ekonomistów polskich od XIII wieku do połowy wieku XX. Kielce: WSP, 1998, s. 37-38.

Głąbiński S. : Dunajewski Julian Antoni W: Polski Słownik Biograficzny. T. 5. Kraków: Nakładem Polskiej Akademii Umiejętności Skł. gł. w księgarniach Gebethera i Wolffa, 1939-1946, s. 465-468.

Przedmowa W: Dunajewski J.: Wykład ekonomji politycznej. Kraków: Skł. gł. Dom Książki Polskiej w Warszawie Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1935, s. III-VIII.

Śródka A.: Uczeni polscy XIX-XX stulecia. T.1 A-G. Warszawa: ARIES, 1994, s. 409-410.

    Biuletyn Informacyjny nr 29/2007Spis treści
Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie | Biblioteka Główna UEK