Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 2(48)/2016
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 2(48)/2016
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Shiller, Robert J. (1946- ).

Robert James Shiller (urodzony 29 marca 1946 w Detroit) to amerykański ekonomista litewskiego pochodzenia, laureat Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii, profesor, autor wielu bestsellerów, w rankingu wśród 100 najbardziej wpływowych ekonomistów świata według IDEAS [1]. Był absolwentem University of Michigan i Massachusetts Institute of Technology (MIT). Jego pracę doktorską pt. „Rational Expectations and the Structure of Interest Rates” nadzorował Franco Modigliani (noblista z 1985 roku). Zatrudnienie w Yale University łączył z wykładami na innych uczelniach amerykańskich i London School of Economics. Współpracował z National Bureau of Economic Research, instytucją badającą stan koniunktury w Stanach Zjednoczonych, był wiceprezydentem American Economic Association, prezydentem Eastern American Economic Society a także współzałożycielem i głównym ekonomistą firmy MacroMarkets LLC.

W 2013 został, wraz z Larsem Hansenem i Eugene Famą uhonorowany Nagrodą Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii „za ich empiryczną analizę cen aktywów”[2], takich jak obligacje czy akcje. Na światowych giełdach kandydatów do „ekonomicznego Nobla” ich nazwiska pojawiały się niemal każdego roku. Akcje Roberta Shillera, jako typowanego do tej najbardziej prestiżowej nagrody, rosły od czasu kryzysu w 2008 roku.

Każdy z nich koncentrował się na innym obszarze badawczym. Fama postawił tezę, że nie jest możliwe prognozowanie stóp zwrotu w krótkim okresie. Shiller stwierdził, że jeżeli nawet w krótkim okresie przewidywanie może być trudne, to w długim okresie sprawa ma się zupełnie inaczej. Hansen z kolei, zaprojektował narzędzia, które Famie, Shillerowi i ich późniejszym następcom umożliwiły dalsze prace badawcze. Nobel dla Famy, Shillera i Hansena nie jest konsekwencją pojedynczej wpływowej publikacji czy artykułu, ale wynikiem kilku dekad pieczołowitych studiów. Prace tych trzech uczonych pomogły – między innymi – zrozumieć, jak działają rynki finansowe.

Prognozowalność długookresowych stóp zwrotu na rynku akcji była tym problemem, który zainspirował do badań Roberta J. Shillera. Czy w długim okresie ceny aktywów zmieniają się w przewidywalny sposób? Tym zagadnieniem Shiller zajmował się wpierw w odniesieniu do rynku obligacji (1979), jednak prawdziwy przełom przyniosła praca Do Stock Prices Move Too Much… (1981). To właśnie dzięki niej Shiller do dziś jest uznawany za ojca naukowego podejścia do przewidywania długoterminowych stóp zwrotu na rynkach finansowych. We wspomnianej wyżej pracy Shiller wykazał, że wahania cen akcji na giełdzie są zbyt duże, aby mogły być wytłumaczone tylko i wyłącznie przez przyszłe zmiany dywidend. W tym punkcie zarysował się bodaj największy spór pomiędzy noblistami z 2013 r. Fama jest zdania, że wahania oczekiwanych stóp zwrotu można wytłumaczyć za pomocą zmiennych ze świata gospodarki, konsumpcji itp. Zupełnie innego zaś zdania jest Shiller, który uważa, że to zdecydowanie za mało. W jego opinii, aby wyjaśnić zagadkę przewidywalności premii za ryzyko w długim okresie i nadmiarowej zmienności, trzeba sięgnąć po pomoc do odrębnej, aczkolwiek pokrewnej dziedziny nauk, czyli psychologii. W rezultacie powstał jeden z jego najbardziej przełomowych artykułów pod tytułem Stock Prices and Social Dynamics (1984) [3].

Autor analizował zaburzenia na rynku finansowym mające źródło w psychologii jego uczestników. Opisywał wpływ emocji i uproszczonych sądów na podejmowanie przez nich decyzji oraz całą właściwą postępowaniu inwestorów nieracjonalność [4]. Objaśnienia zachowania rynków na gruncie behawioralnym przyniosły mu uznanie. Shiller zajął się ekonomią behawioralną, jak sam twierdził, pod wpływem swojej żony, psychologa [5].

Na uwagę zasługuje w szczególności jego książka z 2000 r. pod tytułem Irrational Exuberance, w której przedstawił mieszankę przeglądu literatury psychologicznej, badań ankietowych oraz dowodów statystycznych, aby pokazać jak zjawiska psychologiczne przyczyniają się do powstawania „baniek cenowych”. Wyjątkową popularność przyniosło mu wskazanie w pierwszym wydaniu książki na fakt, iż olbrzymi wzrost cen spółek technologicznych jest właśnie wynikiem mody, a w drugim wydaniu z 2005 r. podobnie wyrażał się o rynku nieruchomości. Miało to zwiastować „bańkę” i rychłe spadki. Co interesujące, w obu przypadkach jego prognozy okazały się słuszne. Znany stał się dzięki książce Animals Spirits: How Human Psychology Drives the Economy, and Why It Matters for Global Capitalism, którą napisał wspólnie z noblistą z 2001 r., George Akerlofem. Ciągle przestrzegał, że nie można poprzestać tylko na analizach ilościowych wykorzystując modele matematyczne, bowiem potrzebna jest także analiza jakościowa biorąc pod uwagę psychologiczne zachowania ludzi. Ludzie nie zawsze zachowują się racjonalnie, podlegają różnym nastrojom psychicznym, a w takich sytuacjach modele matematyczne są bezradne. Niedawno książka ta ukazała się w polskim tłumaczeniu.

Budzi ciekawość także wkład Shillera w rozwój rynku nieruchomości. Po pierwsze, zaproponował pierwszy wysokiej jakości indeks rynku nieruchomości w USA (Case, Shiller 1987). Dzięki S&P Case-Shiller Index Amerykanie po raz pierwszy mogli dowiedzieć się, jak wyglądają wahania cen na ich rynku nieruchomości. Po drugie, w swojej książce Macro Markets wskazał, że ryzyko zmian cen na rynku nieruchomości jest podstawowym ryzykiem ponoszonym przez społeczeństwo amerykańskie bez możliwości jego ubezpieczenia [6].

W zbiorach biblioteki Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie znajduje się 11 pozycji książkowych jego autorstwa.

  1. Shiller, R. J. (1990). Market Volatility. MIT Press.
  2. Shiller, R. J. (2001). Irrational Exuberance. Princeton.
  3. Shiller, R. J. (2003). The New Financial Order: Risk in the 21st Century. Princeton University Press.
  4. Shiller, R. J. (2008). The Subprime Solution: How Today's Global Financial Crisis Happened, and What to Do About It. Princeton University Press.
  5. Akerlof, G. A., & Shiller, R. J. (2009, 2010). Animal Spirits: How Human Psychology Drives the Economy, and Why It Matters for Global Capitalism. Princeton University Press.
  6. Akerlof, G. A., & Shiller, R. J. (2010). Zwierzęce instynkty: czy ludzka psychika napędza globalną gospodarkę i jaki to ma wpływ na przemiany światowego kapitalizmu?. Wydawnictwo Studio EMKA.
  7. Kroszner, R. S., Shiller, R. J., & Friedman, B. M. (2011). Reforming US Financial Markets: Reflections Before and Beyond Dodd-Frank. MIT Press.
  8. Shiller, R. J. (2012). Finance and the Good Society. Princeton University Press.
  9. Akerlof, G. A., & Shiller, R. J. (2015). Phishing for Phools: The Economics of Manipulation and Deception. Princeton University Press.
  10. Shiller, R. J. (2015). Finanse a dobrobyt społeczny, tłum. Z. Matkowski, PTE, Warszawa.

Przypisy:

  1. Economist Rankings at IDEAS (dostęp 2016-12-07). https://ideas.repec.org/top/top.person.all.html
  2. Profil na stronie Fundacji Nobla http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/shiller-facts.html
  3. Frąckowiak W., Zaremba A.,. Prognozowanie cen aktywów: Eugen F. Fama, Lars P. Hansen, Robert Shiller-laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w 2013 r." Ekonomista 2014, nr 4
  4. Jasiński, Leszek J., Nobel z ekonomii 1969-2015. Wydawnictwo Key Text, 2016 [IbukLibra dostęp 2016-12-08].
  5. Jacek Żakowski: Zwierzęca natura rynku: Gospodarka oparta na emocjach?. Polityka.pl, 2009-07-05. [dostęp 2016-12-08]. http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/295913,1,wywiad-z-noblista-gospodarka-oparta-na-emocjach.read
  6. Frąckowiak W., Zaremba A.,. Prognozowanie cen aktywów…, op. cit.

Lucyna Janas

© 2009 Biblioteka Główna UEK