Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 2(48)/2016
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 2(48)/2016
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Konferencja Standard RDA – korzyści i problemy związane z jego wdrożeniem

W dniu 14 października 2016 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie odbyła się konferencja na temat: Standardy RDA – korzyści i problemy związane z jego wdrożeniem.

Pierwsza część spotkania dotyczyła rozwoju RDA (Resource Description and Access – nowe angloamerykańskie standardy katalogowania) na świecie i w Europie.

Gordon Dunsire z Komitetu Sterującego RDA (RDA Steering Committee) w swoim wystąpieniu Where is RDA in the bibliographic universe przybliżył miejsce nowego standardu katalogowania w universum bibliograficznym.

Standard RDA został opublikowany w 2010 roku jako następca AACR2 (Anglo-Amercican Cataloguing Rules). RDA pozwala opisać zbiór elementów tworzących dostęp do obiektów składających się na dziedzictwo kulturowe człowieka. Nowy standard to spójne i elastyczne zasady opisu dokumentów, zgodne z międzynarodowymi zasadami, które uniezależniają prezentację opisu od konkretnego formatu danych bibliograficznych. Można również wykorzystać standard RDA do prezentacji zasobów spoza kręgu bibliotecznego tj. rzeźb, obrazów, budynków czyli zasobów instytucji muzealnych, archiwów. Struktura RDA jest oparta na modelu konceptualnym FRBR (ER encja-relacja), aby użytkownicy katalogów łatwiej mogli odnaleźć poszukiwane informacje. Daje to również możliwość lepszej prezentacji danych w katalogach przez łączenie informacji dotyczących tego samego tytułu (np. tłumaczenia, różne formy dokumentów). Wykorzystanie elastycznego modelu konceptualnego FRBR umożliwia wieloaspektowy opis dzieła. RDA cały czas się rozwija, najnowszym modelem konceptualnym wykorzystywanym w standardzie jest LRM (Library Reference Model). Gordon Dunsire zwrócił uwagę na trudności i problemy związane z tłumaczeniem pojęć, synonimów, lokalnych terminów w różnych wersjach językowych standardu RDA. Tłumaczenia pełne lub częściowe cieszą się dużym zainteresowaniem środowisk bibliotekarskich na świecie. Dostępne wersje językowe dla RDA to m.in. niemiecka, francuska, włoska, szwedzka, arabska czy chińska. Przedstawił projekt rozbudowania koncepcji i funkcjonalności standardu- RDA Toolkit.

Drugie wystąpienie zaprezentowała Renate Behrens z Biblioteki Narodowej we Frankfurcie. Poświęcone zostało ono wdrożeniu RDA w trzech krajach niemieckojęzycznych: Niemczech, Austrii i Szwajcarii. Biblioteki z różnych środowisk w 2001 roku podjęły decyzję o zmianach i wprowadzeniu standardu RDA do niemieckich bibliotek. Od tego momentu trwały intensywne prace nad tłumaczeniem RDA na język niemiecki. W 2012 roku projekt ruszył dzięki pracy i zaangażowaniu 16 partnerów. Powstało konsorcjum w celu obniżenia kosztów zakupu licencji RDA Toolkit, rozpoczęto szkolenia pracowników, w dalszym ciągu trwają prace nad tłumaczeniami. Pomimo obaw ze strony bibliotekarzy od czterech lat standard RDA funkcjonuje w niemieckojęzycznych bibliotekach trzech państw.

Przed RDA i Komitetem Sterującym RDA, który zmienił nazwę na RSC stoją nadal wyzwania związane z tłumaczeniami standardu, powstała kolejna grupa ekspertów pracująca nad standardem RDA dla zbiorów specjalnych, rzadkich, instytucji kultury, muzeów, archiwów.

Druga część spotkania dotyczyła wdrożenia RDA w polskich bibliotekach.

W pierwszym wystąpieniu Marta Cichoń z Biblioteki Narodowej przedstawiła prace BN nad wprowadzeniem elementów standardu RDA do swoich relacyjnych baz danych (katalogu i bibliograficznej bazy danych). Nowy standard RDA pozwala na pełniejsze opracowanie dokumentów zapisanych w różnych postaciach ponieważ RDA nie jest standardem zależnym od formatu. Rekordy dokumentów w standardzie opisu bibliograficznego MARC21 nie pozwalają na pełną prezentację danych. Stąd decyzja wprowadzenia do rekordów BN elementów standardu RDA, które w lepszy sposób zdefiniują opisywany dokument. W „rekordach hybrydowych” znalazły się następujące elementy RDA: opis fizyczny został poszerzony o nowe pola 300 (pola 336, 337, 338), rozwinięte zostały skróty do pełnych wyrazów, łacińskie skróty s.l., s.n. zostały zamienione na wyrażenia: miejsce nieznane, wydawca nieznany, odejście od „zasady trzech” na rzecz podawania wszystkich twórców dzieła. BN pracuje nad dalszymi zmianami wprowadzającymi kolejne elementy standardu RDA w celu poprawienia dostępu do poszukiwanych informacji.

W referacie RDA w katalogu NUKAT – konieczne zmiany czy ślepy zaułek? Leszek Śnieżko z Centrum NUKAT przypomniał jeden z celów polskiego katalogu centralnego – tworzenie nowoczesnego katalogu w oparciu o międzynarodowe standardy. Potwierdzeniem słów prelegenta są trwające od 2010 r. prace w Centrum NUKAT nad wdrażaniem elementów standardu RDA w rekordach bibliograficznych, m. in.: zniesienie „zasady trzech”, dodatkowe pola 300 określające opis fizyczny dokumentów (typ nośnika, typ mediów, rodzaj nośnika). Kolejnym zmianom powinny ulec zasady tworzenia haseł wzorcowych, poszerzenie stosowania tytułu ujednoliconego i jego użycia np. w rekordach wydawnictw ciągłych. Wprowadzaniu zmian towarzyszą niestety problemy, tj. trudności w pracy nad zmianą dopowiedzeń w hasłach kartoteki haseł wzorcowych, problem z kontrolą poprawności danych, wymagająca ogromnego nakładu pracy operacja zmiany słownictwa dopowiedzeń w hasłach osobowych.

Standard RDA jest ważnym elementem współczesnej rzeczywistości bibliograficznej, nie można rozwijać się z jego pominięciem. Pan Śnieżko dostrzega problemy związane ze zmianami, którymi podlega RDA, związanymi z powstaniem modelu FRBR-LRM, brakiem koordynacji działań na poziomie instytucjonalnym. Może rozwiązaniem byłoby powstanie grupy roboczej z różnych środowisk do spraw rozwoju standardów katalogowania w Polsce?

Centrum NUKAT przedstawia dwie ścieżki dalszego rozwoju. Pierwsza to pozostanie przy dotychczasowych zasadach katalogowania i wprowadzanie zmian tj. dodawanie nowych pól, rezygnacja ze skrótów w opisie, zniesienie „zasady trzech” w opisie bibliograficznym - co ma już miejsce w opracowywaniu dokumentów od 2016 r. Drugie rozwiązanie to przekształcenie polskich przepisów katalogowania na standard RDA. Pełniejsze wdrożenie RDA, dążenie do FRBR to według Centrum NUKAT najlepsze z rozwiązań.

Ostatnie wystąpienie o. Janusza Kaczmarka z Biblioteki Kolegium Filozoficzno-Teologicznego oo. Dominikanów w Krakowie to spojrzenie na katalog biblioteczny, wyszukiwane informacji od strony użytkownika - nie bibliotekarza, oraz spojrzenie informatyka (którym jest z wykształcenia) na obowiązujące przepisy katalogowania (J. Grycz, M. Lenartowicz), które stosują bibliotekarze w prawie niezmienionej formie od blisko 30 lat. W latach 70, 80 i 90 powstawały międzynarodowe znormalizowane opisy bibliograficzne (ISBD) różnego typu dokumentów tworzone przez IFLA. W 2011 r. nastąpiło połączenie przepisów katalogowania (ISBD Consolidated), niestety do tej pory nie została przedstawiona polska wersja najnowszych przepisów. Ojciec Kaczmarek postawił też pytania: czy standard RDA jest nieodpowiedni? oraz czy w Polsce należy stworzyć inne, może lepsze zasady katalogowania?

Podsumowaniem konferencji niech pozostaną pytania Krystyny Sanetry z BJ: W jaki sposób przeprowadzić zmiany w polskich bibliotekach, jak stworzyć nowe spójne standardy katalogowania?

Aneta Kania

Filmowy zapis konferencji oraz wszystkie wystąpienia można zobaczyć na stronie Centrum NUKAT (http://centrum.nukat.edu.pl/rda/)

© 2009 Biblioteka Główna UEK