Ochrona przed spamem - nie otwieraj

nr 2(48)/2016
ISSN 2082-5005
Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej UEK
nr 2(48)/2016
Tradycja wydawania biuletynów informacyjnych w naszej Bibliotece sięga lat siedemdziesiątych XX wieku. Elektroniczny Biuletyn Informacyjny Biblioteki Głównej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie jest kontynuacją Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Głównej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, a jeszcze wcześniej "Biuletynu Informacyjnego" drukowanego w latach 1993-1997. Ukazuje się dwa razy w roku. Publikujemy w nim artykuły informacyjne, komunikaty o nabytkach Biblioteki (stałe rubryki nowości), sprawozdania z konferencji, z prac Rady Bibliotecznej oraz ciekawostki.

Czasopisma naukowe w bibliotekach - zmierzch czy świt?

W dniach 19-20 września 2016 r. w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego odbyła się konferencja pt. Czasopisma naukowe w bibliotekach - zmierzch czy świt? Konferencja ta, współorganizowana z Centrum NUKAT, miała na celu próbę całościowego spojrzenia na problematykę czasopism i na nowe funkcje biblioteki z nimi związane. Dodatkowym pretekstem do zorganizowania konferencji był podwójny jubileusz: 10 lat działalności Biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego w nowym gmachu oraz 20 lat od momentu utworzenia na jej serwerze Centralnej Kartoteki Tytułów Czasopism.

W obradach uczestniczyli przedstawiciele bibliotek naukowych z całej Polski. Bibliotekę Główną Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie reprezentowała Bernadetta Gągulska. Zgromadzonych przywitali: prorektor UG, prof. dr hab. Piotr Stepnowski, Grażyna Jaśkowiak, Dyrektor Biblioteki UG oraz Ewa Kobierska-Maciuszko, kierownik Centrum NUKAT.

Program konferencji został podzielony na dwa bloki i cztery sesje tematyczne. Pierwszy dzień obrad koncentrował się na zagadnieniach teoretycznych takich jak: rola bibliotek akademickich w ocenie czasopism naukowych, punktacja czasopism, czasopisma Open Access. Dzień drugi miał charakter bardziej praktyczny, w szczególności był skierowany do bibliotekarzy katalogujących w NUKAT.

Sesję pierwszą rozpoczął Henryk Hollender referatem Ciągłość i inspiracja, czyli po co nam czasopisma naukowe, w którym postawił tezę - świat wolnych tekstów zamiast świata artykułów w czasopismach – taka może być przyszłość. Zdaniem prelegenta utrzymanie czasopism naukowych drukowanych wydaje się niezbędne dla oceny nauki. Pozostaje pytanie - jak mierzyć wartość artykułu samoistnego? Obecnie artykuł traci lub zyskuje w zależności od tytułu, w którym jest opublikowany.

Następnie Marcin Wojnarski przedstawił działanie Paperity. Jest to wielodziedzinowy agregator czasopism i artykułów naukowych publikowanych w Open Access. Serwis automatycznie indeksuje artykuły ze stron www czasopism, dając czytelnikom łatwy dostęp, w jednym miejscu, do miliona pełnotekstowych artykułów z czasopism. Kolekcja jest cały czas rozszerzana. Od chwili startu w październiku 2014 r., Paperity wzbudza duże zainteresowanie środowiska naukowego.

Od lat jest również źródłem dyskusji zagadnienie oceny czasopism naukowych w Polsce. Temat ten podjęła Magdalena Hamerska prezentując zasady oceny czasopism naukowych w perspektywie lat, wskazując problemy i planowane zmiany. Na podstawie analizy publikacji pracowników Uniwersytetu Gdańskiego i czasopism wydawanych na tym uniwersytecie dokonała próby opisu wpływu oceny czasopism na praktyki środowiska akademickiego.

Kolejna prezentacja dotyczyła praktyk drapieżnych wydawców. Piotr Krajewski przedstawił problem drapieżnego wydawnictwa zarówno z perspektywy bibliotekarza, jak i młodego naukowca. Słuchaczom zaprezentował podstawowe kryteria, według których można uznać wydawnictwo za drapieżne, a także sposoby na unikanie potencjalnych zagrożeń.

Sesję zamykało wystąpienie na temat almetrics czyli alternatywnych mierników wpływu czasopism i autorów. Magdalena Szuflita-Żurawska przedstawiła najnowsze narzędzia i serwisy, które wykorzystują alternatywne wobec metod tradycyjnych (Impact Factor, Indeks Hirscha) metryki do badania popularności publikacji naukowych. Przykłady takich wskaźników to m. in. liczba ściągnięć artykułu, czy udostępnianie np. na blogu bądź Twitterze.

Sesję drugą otwierał referat Dagmary Alaburdy i Alicji Tuchacz-Kurdziel, w którym prelegentki przedstawiły ruch Open Access (OA) w polskich realiach, na przykładzie rodzimych czasopism naukowych. Referat powstał w oparciu o doświadczenia nabyte w pracy nad uzupełnianiem danych o OA na potrzeby Modułu Sprawozdawczego Polskiej Bibliografii Naukowej oraz na podstawie analizy czasopism, w których publikują pracownicy Uniwersytetu Gdańskiego.

Następnie Agnieszka Lentas próbowała odpowiedzieć na pytanie o przyszłość czasopism prawniczych w polskich bibliotekach naukowych. Obecnie obserwujemy niewątpliwie nadmiar czasopism prawniczych. Prelegentka posługując się przykładem Biblioteki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego zastanawiała się, czy czeka nas zmierzch czasopism naukowych, czy jednak świt.

Na zakończenie Anna Wojtysiak przedstawiła czasopisma naukowe w cyfrowym obiegu informacji i ich wykorzystanie przez czytelników Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zdaniem prelegentki, analizując wykorzystanie czasopism naukowych dostępnych w bibliotece UMCS, wraz ze wzrostem liczby publikacji dostępnych online, daje się zauważyć spadek zainteresowania źródłami drukowanymi na korzyść elektronicznych.

Atrakcją przygotowaną przez organizatorów pierwszego dnia konferencji była wycieczka do Europejskiego Centrum Solidarności, w którym uczestnicy zwiedzali bibliotekę, archiwum, mediatekę, a także stałą wystawę poświęconą historii ruchu Solidarności oraz zmianom, jakie dokonały się pod jego w pływem w Europie. Wieczorem odbyła się część jubileuszowa z okazji 10-lecia Biblioteki UG w nowym gmachu, zakończona uroczystą kolacją.

Drugiego dnia obrad odbyły się dwie sesje, którym przewodziła Ewa Kobierska-Maciuszko, kierownik Centrum NUKAT.

Na początek Magdalena Ruszkowska wspominała dzieje tworzenia Centralnej Kartoteki Tytułów Czasopism. CKTCz, działająca w latach 1996-2002, jest przykładem efektywnej współpracy bibliotekarzy katalogujących wydawnictwa ciągłe. Baza w chwili zamknięcia zawierała 21.943 rekordy bibliograficzne wydawnictw ciągłych, które zostały w całości włączone do bazy NUKAT.

Kolejne wystąpienia tej sesji należały do pracowników Centrum NUKAT. Iwona Leonowicz i Magdalena Rowińska w referacie NUKAT w pigułce – zmiany, nowości, propozycje omówiły nowe narzędzia udostępnione przez NUKAT, najważniejsze zmiany w opracowaniu dokumentów oraz propozycje planowanych zmian. Nowe trendy w katalogowaniu zbiorów, zmieniające się otoczenie technologiczne i potrzeby użytkowników wpływają na rozwój katalogu centralnego oraz na wprowadzane w nim nowości. Udogodnienia przygotowane przez Centrum NUKAT to m. in.: baza Zmiany tytułów wydawnictw ciągłych, która rejestruje informacje o zmodyfikowanych rekordach bibliograficznych; Baza ustaleń - zawierająca wykaz wszystkich ustaleń od 1 stycznia 2016 r. i umożliwiająca zgłaszanie propozycji nowych; formularz dodawania pola 856 (adresy URL) oraz nowe pole 880 dla pism oryginalnych jako alternatywna reprezentacja graficzna. Zmiany w zasadach katalogowania dotyczą w szczególności tworzenia rekordów analitycznych, zniesienia „zasady trzech” i wprowadzania pełnych informacji w odniesieniu do oznaczeń odpowiedzialności, rozszerzenia zakresu stosowania podpola e na pola 100, 110 i 710, wdrożenia nowych pól 3XX, a mianowicie 336 (typ zawartości), 337 (typ mediów), 338 (typ nośnika), rozszerzenie rekordów khw o dodatkowe dane: np. adres, zakres działalności, zawód, płeć. Dwie ostatnie zmiany to krok w stronę RDA. Prelegentki zapowiedziały publikację formatu MARC 21 dla dokumentu rękopiśmiennego.

Temat katalogowania czasopism kontynuowała Magdalena Rowińska w wystąpieniu Kiedy nośnik ma znaczenie? Czasopisma elektroniczne w katalogu NUKAT. Nasuwa się wiele pytań związanych z katalogowaniem czasopism elektronicznych, ale także czasopism tradycyjnych z wersjami elektronicznymi, czy czasopism papierowych zakończonych i kontynuowanych jedynie w wersji elektronicznej. Na te i podobne pytania bibliotekarze będą szukali odpowiedzi na spotkaniu warsztatowo-metodycznym, którego zorganizowanie prelegentka zaproponowała na styczeń 2017 r.

Na koniec Maciej Jabłoński omówił techniczne możliwości dodawania adresów URL do rekordów bibliograficznych w katalogu NUKAT, ich kontroli i modyfikacji. Jest to temat niezwykle istotny, z uwagi na dezaktualizację linków w katalogu centralnym i w katalogach bibliotek współtworzących w NUKAT. Zaproponowane przez Centrom NUKAT narzędzie pozwala na automatyczne dodawanie linków bez konieczności modyfikacji rekordów bibliograficznych. Trwają również prace nad udoskonaleniem procedury sprawdzania poprawności linków. Obecnie wykorzystywana metoda jest niedoskonała, część linków nie jest sprawdzana automatycznie, lecz wymaga ręcznego sprawdzania poprzez kliknięcie.

Sesję drugą rozpoczął referat Izabeli Furgoł-Wala i Tomasza Gizy, w którym prelegenci przedstawili doświadczenia Biblioteki Głównej Politechniki Śląskiej związane z tworzeniem rekordów analitycznych, początkowo w katalogu lokalnym, potem we współpracy z Centrum NUKAT. Nawiasem mówiąc, biblioteka ta wiedzie prym we wprowadzaniu rekordów analitycznych. Wśród korzyści z dodawania rekordów analitycznych wskazano m. in. nieograniczony dostęp do publikacji, a w rezultacie rozpowszechnienie dorobku społeczności akademickiej i zwiększenie jego wykorzystania, zdobycie nowych umiejętności przez pracowników biblioteki i ich satysfakcja, a także aktualizacja rekordów khw i modyfikacja rekordów bibliograficznych.

Z kolei Danuta Gurdak w referacie Szukanie wartości dodanej czyli czasopisma pod lupą. Diagnoza w praktyce działań bibliotecznych i jej efekty w Bibliotece Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie przedstawiła różne aspekty w ocenie czasopism. Dla użytkowników bibliotek mogą przekładać się na atrakcyjność, dostępność i stopień wykorzystania zbiorów, natomiast dla bibliotekarzy kształtujących ofertę biblioteczną mogą być punktem wyjścia do kreowania wartości dodanej. Wartość dodaną prelegentka dostrzega w takiej inicjatywie jak współtworzona przez bibliotekarzy Centralna Kartoteka Tytułów Czasopism, czy działaniach bibliotek związanych ze współuczestniczeniem w budowaniu katalogów centralnych, baz danych, platform ułatwiających dostęp do zasobów czasopiśmienniczych.

Następnie Danuta Adamowicz w referacie Czy reprint czasopisma to nadal czasopismo? przedstawiła wstępną systematykę reprintów, kładąc szczególny nacisk na konieczność odróżnienia reprintu od przedruku. Dla zobrazowania tematu posłużyła się przykładami konkretnych opracowań reprintów czasopism z uwzględnieniem również oryginałów, istniejących w katalogu NUKAT.

Jako ostatnia przemawiała Anna Wojtysiak. W wystąpieniu Powrót do przeszłości: przegląd konspiracyjnych czasopism Lubelszczyzny do 1945 r. wskazała na trudności związane z opracowaniem bibliograficznym tego typu wydawnictw. Zbiory są zdekompletowane, często są to pojedyncze egzemplarze, informacje w źródłach są nieliczne, do tego dochodzi zacieranie śladów przez samych wydawców konspiracyjnej prasy.

Na zakończenie każdej sesji organizatorzy przewidzieli czas na dyskusję. Podsumowując, tematyka obrad wzbudziła ogromne zainteresowanie uczestników, o czym świadczy m. in. mnogość i różnorodność chętnie zadawanych prelegentom pytań. Wiele kwestii pozostaje otwartych, np. jak postępować z czasopismami drapieżnych wydawców, czy je weryfikować, rejestrować?, czy rozpocząć tworzenie rekordów analitycznych dla wydawnictw ciągłych w bibliotekach, w których jeszcze taka decyzja nie zapadła? Niewątpliwie rynek czasopism dynamicznie się zmienia i wymusza potrzebę podobnych spotkań.

Bernadetta Gągulska

© 2009 Biblioteka Główna UEK